Nasıl tanırım?
Derin parçalı, iki teleksi yaprakları, üstte başak hâlinde dizilmiş erkek kömeçleri ve yaprak koltuklarında tek veya birkaç adet bulunan dişi çiçekleri ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Bozuk arazi, tarla, yol kenarı
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Temmuz – Ekim
Arazi notu
13 Eylül 2024 • Kartepe • 100 m • Yol kenarı
Cins için önerilen zaylan adının kökenini bulamadık. Bu bitkinin adı ya da etimolojisi hakkındaki bilgilerinizi aşağıdaki yorum bölümünde paylaşırsanız seviniriz.
Polenlerini rüzgârla taşıyan, anemofil bir bitkidir. Tek bitki, 60.000 tohum üretebilir ve bu tohumlar toprakta 40 yıla kadar canlı kalabilir. Polenleri ise oldukça hafif ve küçüktür, bu sayede havada uzun süre kalarak kilometrelerce yol alabilir.
Ototoksisite yeteneğine sahiptir. Yüksek yoğunlukta yetiştiğinde, toprağa saldığı klorojenik asit, kafeik asit ve vanilin gibi kimyasallar kendi tohumlarının çimlenmesini %27’ye varan oranlarda engeller. Bu mekanizma, aşırı kalabalıklaşmayı ve kaynak rekabetini önleyerek türün uzun vadede hayatta kalmasını sağlar.
Yaprakları ezilerek böcek sokmalarına, romatizmalı eklemlere ve çeşitli cilt şikayetlerine; yaprakları demlenerek kurdeşene uygulanmıştır. Solmuş yapraklarının suyu ayak parmağı iltihaplarına sürülmüştür. Yaprakları kusma, zatürre ve ateş vakalarında demlenmiştir. Kök kaynatılarak âdet sorunlarında başvurulmuştur. İshal vakalarında bitki kaynatılarak kullanılmıştır. Yapraklar büzücü, kusturucu ve ateş düşürücüdür. Ateş, zatürre, mide bulantısı, bağırsak krampları, ishal ve mukus akıntılarının tedavisinde çay olarak içilmiştir. Köklerinden yapılan çaya adet bozuklukları ve felç tedavisinde başvurulmaktadır.
Kuzey Amerika’da polen kaynaklı alerjik rinit (saman nezlesi) vakalarının yaklaşık yarısından sorumludur. Yutulması ya da dokunulması halinde de alerjik reaksiyonlara sebep vermektedir.
En popüler yabancı ot ilaçlarına karşı genetik direnç geliştirmiştir. Küresel bir istilacıdır ve tarım alanlarında büyük kayıplara neden olur. Örneğin soya fasulyesinde %30’a varan verim düşüşüne yol açtığı kaydedilmiştir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca abı hayat anlamına gelir. Yunan mitolojisine göre ambrosia, tanrıların ölümsüzlüklerini borçlu oldukları gıdasıydı. Burada iki farklı atıf söz konusudur. İlki bitkilerin tıbbi değerine, ikincisi ise çeşitli dinsel ritüellerde yakılmalarınadır. Ayrıca çiçek başlarına dikkat edildiğinde, içi dolu bir tür tabağı andırdığı görülmektedir. Epitet Latince Artemisia yapraklı anlamına gelir. Türün yapraklarının Artemisia cinsinin yapraklarını andırmasına işaret eder.
Genellikle 10 ila 60 cm boylanabilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde çok dallı ve diktir. Yapraklar teleksi bölünmüş, 3 ila 12 cm uzunluğunda, karşılıklı ve almaşlı dizilişlidir. Yaprak sapı 2,5 ila 3,5 cm uzunluğundadır.
Yaprak ayası üçgensi ila mızraksı ya da şeritsi, 2,5 ila 5,5 cm uzunluğunda, 2 ila 3 cm genişliğinde, 1 ila 2 teleksi loblu, tabanı kaması, uç kenar düz ya da dişli ve her iki yüzeyi de salgı bezelidir. Dişi çiçek başları küme halinde ve tek çiçekçiklidir.
Erkek çiçek başları 0,5 ila 1,5 mm uzunluğundaki sap üzerinde, involukrum sığca kupa biçimli, 2 ila 3 mm çapında, çıplak ya da kıllı ve 12 ila 20 çiçekçiklidir. Pıtrak küresel ya da armutsu ve 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Dilimizde arsız zaylan adı ile bilinmektedir.