Ambrosia artemisiifolia (Arsız zaylan)

Tanımı

Genellikle 10 ila 60 cm boylanabilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde çok dallı ve diktir. Yapraklar teleksi bölünmüş, 3 ila 12 cm uzunluğunda, karşılıklı ve almaşlı dizilişlidir. Yaprak sapı 2,5 ila 3,5 cm uzunluğundadır. Yaprak ayası üçgensi ila mızraksı ya da şeritsi, 2,5 ila 5,5 cm uzunluğunda, 2 ila 3 cm genişliğinde, 1 ila 2 teleksi loblu, tabanı kaması, uç kenar düz ya da dişli ve her iki yüzeyi de salgı bezelidir. Dişi çiçek başları küme halinde ve tek çiçekçiklidir. Erkek çiçek başları 0,5 ila 1,5 mm uzunluğundaki sap üzerinde, involukrum sığca kupa biçimli, 2 ila 3 mm çapında, çıplak ya da kıllı ve 12 ila 20 çiçekçiklidir. Pıtrak küresel ya da armutsu ve 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Dilimizde arsız zaylan adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak kuzey Amerika’da yayılış gösterir ancak işgalci tür olarak dünyanın büyük bölümüne yayılmıştır. Tarlalar, tahrip edilmiş araziler ve yol kenarında görülen bitki umumiyetle temmuz ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1100 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ve Kartepe ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca abı hayat anlamına gelir. Yunan mitolojisine göre ambrosia, tanrıların ölümsüzlüklerini borçlu oldukları gıdasıydı. Burada iki farklı atıf söz konusudur. İlki bitkilerin tıbbi değerine, ikincisi ise çeşitli dinsel ritüellerde yakılmalarınadır. Ayrıca çiçek başlarına dikkat edildiğinde, içi dolu bir tür tabağı andırdığı görülmektedir. Epitet Latince Artemisia yapraklı anlamına gelir. Türün yapraklarının Artemisia cinsinin yapraklarını andırmasına işaret eder.

Kullanımı

Yaprakları ezilerek böcek sokmalarına, romatizmalı eklemlere ve çeşitli cilt şikayetlerine; yaprakları demlenerek kurdeşene uygulanmıştır. Solmuş yapraklarının suyu ayak parmağı iltihaplarına sürülmüştür. Yaprakları kusma, zatürre ve ateş vakalarında demlenmiştir. Kök kaynatılarak âdet sorunlarında başvurulmuştur. İshal vakalarında bitki kaynatılarak kullanılmıştır. Yapraklar büzücü, kusturucu ve ateş düşürücüdür. Ateş, zatürre, mide bulantısı, bağırsak krampları, ishal ve mukus akıntılarının tedavisinde çay olarak içilmiştir. Köklerinden yapılan çaya adet bozuklukları ve felç tedavisinde başvurulmaktadır. Polenleri saman nezlesine neden olmaktadır. Yutulması ya da dokunulması halinde alerjik reaksiyonlara sebep vermektedir.