Coğrafi dağılım.
Bitkiler dünyanın büyük bölümünde görülmektedir, ayrıca günümüzde Güney Amerika ve Avustralya kıtalarına da dağılmışlardır.
Artemisia dracunculus, Akdeniz mutfağının vazgeçilmez baharatlarından biridir.
Artemisia absinthium, vermut ve absinthe gibi alkollü içkilerin yapımında kullanılmıştır.
Bir dönem kızlar, gelecekteki eşlerini rüyalarında görebilmek için yastıklarının altına Artemisia vulgaris koyardı.
Çok sayıda türü süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
Cinse bağlı türler binlerce yıl kadın hastalıklarının tedavisinde ve evleri kötü ruhlardan arındırmak için kullanılmıştır. Ayrıca, insan ve hayvan bağırsaklarındaki parazitleri felç ederek vücuttan atan çok güçlü kimyasal bileşikler içerirler.
Sıtma ilacı artemisinin, bu cinsten izole edilmiş ve dünya çapında milyonlarca hayatı kurtarmıştır.
Klasik çağda askerler uzun seferlere çıkmadan önce sandaletlerinin içine pelin yaprakları koyarlardı. Ağrı kesici özellikleri sayesinde yorulmayı önlediğine ve yılanlardan koruduğuna inanılırdı.
Yaprakları genellikle gümüşi-gri tüylerle kaplıdır. Bu tüyler bitkiyi sadece yakıcı güneşten korumakla kalmaz, aynı zamanda içinde barındırdığı terpenoidler sayesinde otçul hayvanların bitkiyi yemesini engeller.
Cinsin Türkçe adı olan yavşan, yabçan kelimesinden muharreftir. Dede Korkut Hikayelerinde “yavşan dibi berk olmaz” mısrasında anılmaktadır. Ayakkabının içine konulduğunda uzun süre yorulmadan yürünebileceğine inanılırdı. Bitki aşk ıstırabını simgeler. Diğer yaygın adı olan pelin adının ise aynı cins için kullanıldığı Bulgarcadan alındığı kaydedilmiştir. Ancak kelime Ön Bulgarların konuştuğu Ogur diline ait ise yine Türkçe kaynaklı bir isim olacaktır.
Yaprakları bez torbalara konularak gardıroplara yerleştirildiğinde, keskin kokusu sayesinde giysileri güvelerden ve böceklerden korur.
Yüksek dozda veya uzun süreli kullanımda bazı türler, nörotoksisite ve üreme toksisitesi gibi yan etkilere yol açabilir. Van Gogh’un kulağını kesmesine yol açan sanrıların arkasında aşırı absent içkisi tüketimi olduğu iddia edilmiştir. Polenleri de alerjik reaksiyonlara neden olabilir.
Cins adını, Zeus ve Leto’nun kızı tabiat tanrıçası Artemis’ten (Ἄρτεμις) almaktadır. Homeros, Artemis’i okçu ve avcı sıfatları ile nitelemiştir. Roma mitolojisindeki karşılığı Diana’dır. Kelime anlamı ‘yaralanmaz’ ve ‘sağlıklı’ olan Artemis’in başkalarına da güç ve sağlık verme yeteneği vardır. Bitkinin ayın etkisinde (dolayısıyla ay tanrıçasının) olan bitkilerden biri olduğuna inanılır, ayrıca erken ergenlik için de kullanılırdı. Artemis aynı zamanda ay tanrıçası olarak da bilinir. Yavşan türlerinin büyük bölümü gümüş renkli tüylerle kaplıdır ve bu sayede ay ışığının yansımasına benzer bir görünüme sahiptirler. Artemis, ikiz kardeşi Apollo’dan bir gün önce doğmuş ve oldukça sorunlu geçen kardeşinin doğumunda annesine yardım etmiştir. Özellikle Artemisia vulgaris doğum sonrası sorunlar için geleneksel olarak kullanılan bir bitkidir. Plinius gibi bazı kaynaklara göre ise cins adını MÖ 350 yılında ölen kraliçe ve amiral olmasının yanı sıra bitki bilimci ve hekim kimlikleri de bulunan Karyalı Artemisia‘ya borçludur.
Artemisia (Yavşan) tek, iki ya da çok yıllık ot ya da çalılardan oluşan bir cinstir. Genellikle aromatiklerdir. Yapraklar almaşlı dizilişli ve genellikle bölünmüştür. Çiçek kurulu bileşik salkımdır. Çiçek başları çok sayıda, baş aşağı ve küçüktür. Çiçekler kahverengi, kırmızı ya da sarı renklidir. Filari birkaç adet, birkaç sıra halinde ve uzunlukları neredeyse eşittir.
Çiçek tablası düz ya da koniksi ve çıplak ya da bazen cılız tüylüdür. Dıştaki çiçekçikler dişi, tüpsü, 2 ila 3 dişli ya da kesik, genellikle ağız bölümünde eğik ve zaman zaman ipliksidir. İçteki çiçekçikler erselik ya da erkek, tüpsü ve beş lobludur.
Başçık tabanda küt ve mızraksı ya da bizsi tırnaklıdır. Kapçık genellikle pürüzsüz, ters yumurtamsı ve neredeyse silindiriktir. Sorguç mevcut değildir.
Kocaeli’ndeki türler
Artemisia abrotanum (Kara yavşan) genelde tahrip edilmiş arazilerde görülen ve bahar aylarında çiçek…
Read More
Artemisia annua (Yavşan otu) özellikle Uzakdoğu'da binlerce yıldır tıbbi amaçlarla kullanılan ve ili…
Read More
Artemisia dracunculus (Tarhun) mutfak ve tıbbi değeri nedeniyle binlerce yıldır kullanılan meşhur bi…
Read More
Artemisia santonicum (Deniz yavşanı) özellikle deniz kıyılarında görülen ve yaz ortasından güz ortas…
Read More
Artemisia verlotiorum (Çin pelinotu) ülkemizin doğal türü olmayıp ilimizde genellikle orman sınırlar…
Read More
Artemisia vulgaris (Pelin otu) işlenmemiş alanlarda görülen ve hem tıbbi hem de kültürel bağlamda ön…
Read More