Coğrafi dağılım.
Cins kuzey yarımküreye özgüdür ancak günümüzde güney yarımküreye de dağılmıştır.
Polenlerine tarih öncesi mağaralarda rastlanması, kullanımının ne kadar eskiye dayandığını göstermektedir.
Ortaçağ’da Avrupa manastır bahçelerinde yetiştirilen civanperçemi, uyarıcı ve tonik olarak değerlendirilmiştir.
Çin kültüründe civanperçemi, iyi şans getiren bir bitki olarak görülmüştür
Kuzey Amerika’da yaraları, yanıkları tedavi etmek ve soğuk algınlığı, ateş gibi rahatsızlıklara karşı çay olarak kullanmışlardır.
Bitkinin kanı durdurma yeteneği yüzünden yüzyıllar boyunca halk arasında asker otu ve kan otu adlarıyla anılmıştır. Roma lejyonerlerinden Amerikan İç Savaşı’ndaki askerlere kadar herkes bu bitkiyi ilk yardım çantasında taşımıştır.
Civanperçemi çiçekleri buhar distilasyonu ile damtıldığında ortaya çıkan uçucu yağ parlak, koyu mavi renktedir. Bu mavi renk, bitkinin içinde bulunan ve distilasyon sırasında ortaya çıkan, güçlü iltihap önleyici özelliklere sahip chamazulene maddesinden kaynaklanmaktadır.
Bitkinin yaygın adı olan civanperçemi de muhtemelen Aşil ile ilgilidir. Ancak Ortaçağ metinlerde bitkiden yer yer dilberperçemi olarak bahsedildiğini de gördük.
Toprağın kalitesini artırırlar. Kökleri toprağın derinliklerinden potasyum, kalsiyum ve fosforu çekerek yüzeye taşır. Yanına ekildiği diğer şifalı bitkilerin uçucu yağ kalitesini ve kokusunu artırır.
Türler, yoğun miktarda alkaloit ve achilleine içerir. Bu kimyasallar yaraya uygulandığında damarları büzerek kanamayı pıhtılaştırır ve hızla durdurur. Aynı zamanda güçlü bir antiseptiktir.
Yatağın altına veya kapı eşiğine asılan civanperçeminin şeytanı, cadıları ve kötü şansı evden uzak tutacağına inanılırdı. Evliliklerin ilk yılında eve asılırsa en az yedi yıl boyunca çifti mutsuzluktan koruyacağı söylenirdi.
Cins adını efsanevi Aka kahramanı Akhilleus’den (Ἀχιλλεύς) almaktadır. Akhilleus hakkında en detaylı bilgiler Homeros’un İliada adlı eserinde yer almaktadır. Troia Savaşı esnasında Agamemnon ile arasında anlaşmazlık yaşanan Akhilleus, savaş meydanını terk eder ve onun savaşa dâhil olmadığı süre boyunca Akalar savaşta üstünlük kuramaz. Ancak Akhilleus’un en yakın arkadaşı Patroklos’un Hektor tarafından öldürülmesi üzerine Akhilleus tekrar savaş meydanına döner. Savaşın sonlarına doğru Paris’in attığı bir okla topuğundan yaralanır ve bu yara nedeniyle ölür. İliada’nın on ikinci bölümünde, okla yaralanan Eurypylus çevresindekilere “Beni gemiye taşıyın ve yaramın üzerine yara iyileştirici bitkiyi serpin. Bu otun iyileştirici özelliğini Akhilleus’dan öğrendik, o da Sentor Chiron’dan öğrenmişti.” der. Her ne kadar Homeros söz konusu bitkinin hangi bitki olduğu hususunda bilgi vermemiş olsa da Plinius bitkinin Akhilleus’un bitkinin yara iyileştirici etkisini keşfetmesinden sonra achilleos olarak anıldığını kaydeder.
Achillea (Civanperçemi) genellikle 6 ile 80 cm boylanabilen çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Kök genellikle kalın ve odunsu olup ayrıca rizomlu, lifli ya da kazık köklüdür. Gövde genellikle dik, çoğunlukla ıraksak olarak dallı, çıplak ya da seyrekçe ila yoğunca yünlüdür. Yapraklar tabanda ve gövdede, saplı ya da sapsız, aromatik, düz ya da 3 ila 4 arası az teleksi ve almaşlı dizilişlidir.
Çiçekler beyaz, pembe, kırmızı, turuncu ya da sarı renklidir. Dilsi çiçekler genellikle 3 ila 5 adet, dişi ve verimli olup taç çoğunlukla beyaz renklidir.
Tüpsü çiçekler genellikle 15 ila 75 adet, erselik ve verimli ve taç beyaz ila grimsi ya da sarı renklidir. Filariler kalıcı, 2 ila 3 sırada 10 ila 30 adet, dikdörtgensi, yumurtamsı ya da mızraksı olup kenarları kuruzarsıdır. Kapçık pürüzsüdür. Sorguç görülmemektedir.
Kocaeli’ndeki türler
Achillea coarctata (Kirpit) genelde tarlalarda görülen ve bahar sonunda yaz ortasına kadar çiçek aça…
Read More
Achillea crithmifolia (Güzel namusotu) genelde ekili arazilerde görülen ve bahar sonu ile yaz başınd…
Read More
Achillea filipendulina (Kovan çiçeği) Batı Asya'ya özgü olmakla birlikte bir dizi kültivarı yetiştir…
Read More
Achillea grandifolia (Ak yavşan) genelde yüksek rakımlardaki çayırlarda görülen ve yaz aylarında çiç…
Read More
Achillea maritima (Çocuk otu) deniz kıyısındaki kumsallarda görülen ve bahar sonundan kış başına kad…
Read More
Achillea millefolium (Civanperçemi) Antikçağdan bu yana tıbbi amaçlarla kullanılan, ayrıca süs bitki…
Read More
Achillea nobilis subsp. neilreichii (Binbir yaprak) genelde yüksek rakımlardaki çayırlarda görülen v…
Read More
Achillea ptarmica (Hapşırık otu), Avrupa'ya özgü olmakla birlikte dayanıklılığı nedeniyle dünya çapı…
Read More
Achillea setacea (Ayvabala) genelde ekili arazilerde görülen ve bahar sonundan yaz sonuna kadar çiçe…
Read More