Dudağın geniş, çıplak ve sarı renkli bir marjinal bölgeye sahip olması ayırt edici özelliğidir. Bu tür, çoğu arı orkidesinin aksine çoğunlukla kalabalık gruplar halinde görülmektedir. Teşhis için en kolay yöntem oldukça karakteristik olan dudak desenlerinin incelenmesidir. Ancak bu cinste tür teşhisinin oldukça zorlayıcı olduğunu da ekleyelim.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 10 ila 30 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar tabanda, 3 ila 5 arası sayıda, mızraksı ila ovaldir. Çiçek kurulu başak formundadır ve 1 ila 7 arası sayıda çiçek bulundurur. Çanak yapraklar yumurtamsı ve yeşil renklidir. Sırttaki dik ve yandakiler yayılıcıdır. Taç yapraklar şeritsi, uçları küt ve sarımsı yeşil renklidir. Dudak yayılıcı, üç loblu ve sarı renkli olup ortasında kahverengi ila kahverengimsi mor renkli ve kadifemsi bir bölge görülür. Yanal loblar üst üste binici değildir. Orta lob uçta çentikli ya da iki loblu ve iki koyu morumsu-kahverengi ıraksak yamalıdır. Ayna soluk grimsi-mavi renkli, parlak ve kahverengi ya da morumsu kahverengimsi kadifemsi bir bölge tarafından çevrilmiştir. Sütun küt uçludur. Dilimizde sarı salep adı ile bilinmektedir.
Çiçeğin deseni nedeniyle kafası karışan tozlayıcı çiçeğe baş aşağı konmakta ve bu nedenle çoğu türün aksine polenler tozlayıcının karın bölgesine yapışmaktadır. Bitkinin kokusu o kadar gerçektir ki, aynı ortamda hem dişi tozlayıcı hem de bu çiçek bulunduğunda, erkek tozlayıcı dişi yerine çiçeği tercih etmektedir.
Çiçeğin ortasındaki koyu renkli ve parlak leke (ayna), güneş ışığını belirli bir açıyla yansıtmaktadır. Böylece, dişi tozlayıcının kanatlarının parıltısını taklit eden görsel bir illüzyon oluşturmaktadır.
Yunanca kaş anlamına gelir ve bu bağlamda çiçeklerin kenarlarının belirgin biçimde tüylü olmasına dikkat çekmektedir. Diğer görüş ise Roma uygarlığında kadınların kaşlarını karartmak için bu bitkileri kullanmaları ile ilgilidir. Plinius, bitkileri Roma’da kadınların kaşlarını karartmak için kullandıklarını yazar. Epitet Latince sarı renkli anlamına gelir açık bir şekilde türün çiçek rengine işaret eder. Alttür epiteti ise Latince Celile anlamına gelir. Károly Rezsö Soó von Bere türün tip yeri için “Palaestina” notunu düşmüştür.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Akdeniz havzasına özgü olmakla birlikte yayılış alanında kesintisiz bir dağılım hattına sahip değildir.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çalılık, makilik, ormanlık alan sınırı, çayırlar
Geofit
Mart – Nisan
17 Nisan 2020 • Gebze • 70 m • Çalılık
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment