İçeriğe geç
Anasayfa » Tragopogon coelesyriacus (Helevan)

Tragopogon coelesyriacus (Helevan)

FLORA NICOMEDIAE • BALKANS-LEVANT-TURKISTAN

Nasıl tanırım?

Çiçeklerin mor renkli, çiçek durumu sapının kömecin altında kalınlaşmış ve yaprakların şeritsi olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
TAKIMAsterales
FAMİLYAAsteraceae

Habitat

Makilik, orman

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Nisan – Temmuz

Arazi notu

Gözlemlenemedi

Bilgi

Çiçekler günün erken saatlerinde açar ve genellikle öğleden sonra kapanırlar. Ayrıca yağmur yağmadan önce de çiçeklerini kapatır ve bu özelliği ile yağmuru önceden haber verir

Folklor

Genç sürgünler, yapraklar ve kökü sebze olarak tüketilmektedir. Tadının istiridyeye benzediği söylenir. Çiçekleri çiğ olarak salatalara eklenmektedir. Kökünden elde edilen lateks sakız olarak çiğnenmektedir. Kökleri idrar söktürücüdür. Aynı zamanda antibiyotik ve müshil etkisi de vardır. Ayrıca karaciğer ve safra kesesi üzerinde faydalı olduğu iddia edilmektedir. Bunun yanında yüksek tansiyon tedavisinde başvurulmuştur.

Dikkat

Bitki için önerilen helevan adının kökenini bulamadık. Farsça orijinli bir kelimeye benziyor. Bu bitkinin adı ya da etimolojisi hakkındaki bilgilerinizi aşağıdaki yorum bölümünde paylaşırsanız seviniriz.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Antik Yunanca keçi sakalı anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin uzun sorguç tüylerine işaret eder. Epitet Latince Coele-Syria anlamına gelir ve açık bir şekilde türün, günümüzde Bikâ olarak bilinen tip yerine işaret eder.

BİLİMSEL TANIM

Halihazırda Türkçe kaynaklarda Tragopogon porrifolius subsp. longirostris adı ile geçmektedir. Genellikle 15 ila 60 cm büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Gövde büyük ölçüde dalsızdır.

Yapraklar ot benzeridir. Gövdelerden sütlü su sızar. Çiçekler 5 cm çapındadır. Bunlar dilsi çiçeklerden daha uzun olan yeşil bırahteler ile çevrilidir.

Dilimizde helevan, yemlik, beyaz iskorçina, salsifi, sarı iskorçina ve sarı tekesakalı adları ile bilinmektedir. Buradaki bazı isimler muhtemelen karıştırıldı çünkü bitkinin çiçekleri mor renklidir.

Türk uygarlığı

Tarâgûbûgun (طراغوبوغن), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan ve teke sakalı anlamını veren tragopogon (τραγοπώγων)’un transkripsiyonudur. Bitkiler tohum dağıtırken çiçek başları (sorguçlar nedeniyle) bir tutam sakalı andırır. Bu kelimenin karşılığı olan teke sakalı ile ilgili karışıklığa lihyet el-teys maddesinde değinmiştik. Dioscorides, bitkinin kökünün tatlı ve yenilebilir olduğunu; Gâfikî, bugdây tarlalarında yetiştiğini, tüketildiğini ve ağız kokusunu hoş hale getirdiğini belirtmiştir. Tahıl tarlalarında yetiştiği belirtilen bitkiden Anadolu’da, gözyaşı dindirici ve ağız kokusu giderici olarak faydalanılmıştır.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.654-655.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir