Nasıl tanırım?
Ortadaki çiçeklerin külahlarının, bırahteleri ile yaklaşık aynı uzunlukta olması ayırt edici özelliğidir. Öte yandan bu cinste tür teşhisinin oldukça zorlayıcı olmasının yanı sıra, çeşitli kaynaklarda verilen cins anahtarları da karmaşıktır. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Çalılık, makilik, çayır
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
14 Mayıs 2026 • Kartepe • 40 m • Çayır
Nektarı yoktur. Ancak çiçeklerinin boru şeklindeki koyu renkli miğferi, güneş ısısını hapseder. Geceleri dışarıdan 2-3 derece daha sıcak olan bu odacıklar, böcekler (Ceratina cinsi gibi) için bir otel odası işlevi görür. Otelden ayrılan böcek, yanında sırtına yapışan polenleri de taşır. Çiçeklerin kırmızı, mor ve pas rengi tonlarında olması da karanlıkta otelin güvenli bir sığınak gibi görünmesini sağlar.
Dudaktaki tüyler de bir nevi oda kapısı işlevi görür ve ayrıca böceğin tutunmasını kolaylaştırır.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Adını, Greko-Mısır tanrısı Serapis’ten (Σάρᾱπις) almaktadır. Serapis’in kadim Mısır tanrısı Osiris’in sonraki dönemdeki karşılığı olduğu varsayılmaktadır. Öküz tanrı Apis, Osiris’in yeryüzündeki simgesi olduğu düşünülerek Osirapis olarak adlandırılmıştır. Serapias türlerinin çiçekleri de yüzeysel olarak antik Apis tasvirlerini andırmaktadır. Cinse önerilen Türkçe resmî ad sağırkulağı olmakla birlikte yukarıdaki bağıntı göz önüne alındığında, sığırkulağı isimlendirmesi daha mantıklı gözükmektedir. Tür 1886–1968 tarihleri arasında yaşamış Yunan bitkibilimci Ioannis Politis’e adanmıştır. Türü ilk defa o toplamıştır. Özgün tanımda bu “Ich benenne die Pflanze nach Herrn Prof. Politis in Athen” cümlesi ile ifade edilmiştir.
Serapias politisii genellikle 13 ila 35 cm büyüyebilen bir bitkidir. İnce ve iğne gibi bir görünümü vardır. Gövde tektir. Yapraklar 4 ila 8 adet, dik, şeritsi mızraksı, 7 ila 15 cm uzunluğunda, 0,7 ila 1,2 cm genişliğinde, oluklu omurgalı ve sivri uçlu olup çiçek durumunun tabanına kadar ulaşmamaktadır. En üstteki 2 ya da 3 adet yaprak bırahte benzeridir. Bırahteler külahla neredeyse eşit uzunlukta ve külahla benzer renktedir. Çiçek durumu gevşek ve koyu kırmızı renklidir.
Çiçekler küçük ve 2 ila 7 adettir. Külah soluk gri ila kırmızımsı, dıştaki damarlar kırmızı renkli ve eğikçe dik ila neredeyse dikey konumdadır. Taç yaprakların tabanı menekşe mor renklidir. Dudağın tabanında 2 adet parlak kırmızımsı lamellae vardır. Hipokil üçbükey, böbreksi ila ters yüreksi ve merkezi seyrek beyaz tüylüdür. Yan loblar koyu kahverengimsi mor ve neredeyse tamamen külahın içine gizlenmiştir.
Epikil mızraksı, sivri uçlu, hipokilden çok daha dar, kırmızımsı kahverengi ve sarkık veya hipokilin altına katlanmıştır. Polinia yeşil renklidir. Bazı kaynaklar S. bergonii ile S. parviflora taksonlarının melezi olduğunu öne sürmektedir. Dilimizde bodur sağırkulağı adı ile bilinmektedir.