
- Orkideler böcekleri nektar vaadi veya dişilerin kokusu ile kandırırken, Serapias türleri barınma önerir. Çiçeklerin tüp şeklindeki miğferi, geceleri dışarıdan birkaç derece daha sıcaktır. Arılar bu sıcak odalara gece uyumak için girer. Dinlenip çıktıklarında da üzerlerine yapışan polenleri bir sonraki otele taşırlar.
- Çiçekler bordo, kahverengi, pas rengi ve kirli mor tonlarındadır ve çoğu orkidenin aksine bu cins kamufle olmayı tercih etmektedir.
- Cins adı, Oser olarak da telaffuz edilen Osiris’in dünyadaki tezahürü olduğuna inanılan Apis’e saygı duyulması ile ortaya çıkan Oser-Apis kültünden gelmektedir. Ancak Helen kültürünün Mısır’a egemen olmasından sonra Antik Yunanca’da belirtme edatı olan o harfi (İngilizcedeki the artikeli gibi) düşmüş ve Oser-Apis, Serapis olmuştur.
- Öte yandan, ilginçtir, cins Mısır’da doğal olarak bulunmamaktadır.
Tanımı
Serapias (Sağırkulak) 2 ila nadiren 4 bölünmemiş yumruya sahip orkidelerden oluşan bir cinstir. Yumrular yumurtamsı ila küresel ve saplı ya da sapsızdır. Gövde çıplaktır. Yapraklar mızraksı, dik ya da zaman zaman katlanmış ve kavisli, benekli ya da beneksizdir. Çiçek durumu genellikle uzatılmış, 2 ila 10 adet çiçekli ve gevşek ya da sıkı olabilir. Bırahteler iridir ve çoğunlukla çiçekleri aşarlar. Çanak ve taç yapraklar birleşerek sivri ila sipsivri uçlu bir külah oluştururlar. Çanak yapraklar darca eliptik ila yumurtamsı-eliptik ve uçta serbesttir. Taç yapraklar yumurtamsı-eliptik ya da yumurtamsı-bizsi olup uzun ince bir noktaya doğru daralmaktadır. Labellum mahmuzsuz, üç loblu ve genellikle çanak yapraklardan daha uzun ve daha geniştir. Yumurtalık silindirik ya da mekiksi, sapsız, bükük değil ve çıplaktır.
Serapias
Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Cins, Akdeniz havzası ile Kafkasya’da yayılış göstermektedir.
🧬 Takson Kartı
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.
Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.
Adını, Greko-Mısır tanrısı Serapis’ten (Σάρᾱπις) almaktadır. Serapis’in kadim Mısır tanrısı Osiris’in dünyadaki karşılığı olduğu varsayılmaktadır. Öküz tanrı Apis, Osiris’in yeryüzündeki simgesi olduğu düşünülerek Osirapis olarak adlandırılmıştır. Serapias türlerinin çiçekleri de yüzeysel olarak antik Apis tasvirlerini andırmaktadır. Cinse önerilen Türkçe resmî ad sağırkulağı olmakla birlikte yukarıdaki bağıntı göz önüne alındığında, sığırkulağı isimlendirmesi daha mantıklı gözükmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Kocaeli’ndeki türler
-

Serapias bergonii (İnce sağırkulağı)
Serapias bergonii (İnce sağırkulağı), genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Serapias orientalis (Dilli kulak)
Serapias orientalis (Dilli kulak) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Serapias politisii (Bodur sağırkulağı)
Serapias politisii (Bodur sağırkulağı) bahar aylarında çiçek açan ve teşhisi oldukça güç olan bir orkide türüdür.
-

Serapias vomeracea (Sağır kulağı)
Serapias vomeracea (Sağır kulağı) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan yaygın bir orkide türüdür.
Leave a Comment