Nasıl tanırım?
Gri-yeşil, yoğun tüylü, buruşuk ve aromatik karşılıklı yaprakları ile katlar hâlinde gevşek başaklarda açan mor-mavi iki dudaklı çiçekleri ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, mezarlık
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Nisan – Haziran
Arazi notu
21 Mayıs 2023 • Kandıra • 5 m • Yamaç
Hafif bibersi ve aromatik bir tadı vardır ve uzun zamandır tüketilmektedir. Yaygın olarak çeşni, salata ve soslara eklenmiştir. Popüler bir çay ikamesidir. Yaprak ve çiçekleri çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Sindirime yardımcı olması nedeniyle çoğunlukla ağır yemeklerin yanında alınır. Taze yaprakları çiğ ya da haşlanarak tüketilmiş ve salamura yapılmıştır. Bitkiden elde edilen yağ tatlılara ve hamur işlerine eklenmiştir. Yapraklarında elde edilen yağ parfümeride ve gıda boyası olarak kullanılmaktadır. Ayrıca yetişkin bitki böcek kovucudur.
Kara Veba sırasında, Toulouse şehrinde ölüleri ve evleri soyan ama hastalıktan hiç etkilenmeyen dört hırsız yakalandı. İdam edilmek yerine, hastalıktan nasıl korunduklarının sırrını açıklamaları istendi. Hırsızların sırrı, adaçayı, biberiye, kekik ve lavantayı sirke içinde bekleterek elde ettikleri ve vücutlarına sürdükleri Dört Hırsız Sirkesi idi.
Sindirim sistemi bozukluklarında başvurulmuştur. Ağız yaraları ve boğaz ağrısı durumunda gargara yapılmıştır. Yapraklar uygulandığında diş ağrısını giderir. Bitkinin tamamı terleme giderici, antiseptik, kas gevşetici, büzücü, gaz giderici, öksürük giderici, uyarıcı, tonik ve damar genişleticidir. Bunun yanında dahili olarak aşırı süt gelmesi, gece terlemeleri, aşırı tükürük salgısı, aşırı terleme, anksiyete, depresyon, kadınlarda kısırlık ve menopoz şikâyetlerinde başvurulmuştur. Haricen vajinal akıntı, böcek ısırıkları, deri, boğaz, dişeti ve ağız iltihapları vakalarında kullanılır. Yapraklar etkili bir diş temizleyicidir.
Kocaeli’nin doğal bitkisi değildir. Öte yandan Kandıra’da hayli büyük bir araziye dikilmiştir. Olasılıkla kamu desteği almış bir projedir.
Aşırı miktarda alındığında ya da uzun süreli kullanıldığında zehirli olabileceği rapor edilmektedir. Bu durumda huzursuzluk, baş dönmesi, kusma ve titreme gibi belirtiler görülebilir. Hamileler ve epilepsi hastaları uzak durulmalıdır.
“Cur moriatur homo cui salvia crescit in horto?” (Eğer bir insanın bahçesinde adaçayı büyüyorsa, o insan neden ölsün ki?)
“Salvia salvatrix, naturae conciliatrix” (Adaçayı kurtarıcı, doğanın uzlaştırıcısı.)
Türkiye’de yaygın olarak içilen adaçayı, olasılıkla bu türden değil, Salvia fruticosa‘dan elde edilmektedir.
Fotoğrafları











Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince iyileştirici anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin tıbbi özelliklerine işaret etmektedir. Epitet Latince tedavi edici anlamına gelir. Türün tıbbi değerine işaret eder. Bu terim, bitkinin özellikle tıbbi amaçlarla kullanılması nedeniyle aktar, eczane, hastane, vb. yerlerde satılmasını vurgulamaktadır.
Gövde dik, tabanda odunsu, minik ve beyaz kaba tüylü, çok dallıdır. Yaprak sapı 0 ila 3 cm uzunluğunda; yaprak ayası dikdörtgensi ila eliptik ya da yumurtamsı, 1 ila 8 cm uzunluğunda ve 0,6 ila 3,5 cm genişliğinde, kağıtsı, minik kaba tüylü, tabanı yuvarlak, kenarı minik dişli, ucu sivridir.
Çiçek halkaları 2 ila 18 arası sayıda çiçek taşır. En üstteki bırahte genişçe yumurtamsıdır.
Çanak çansıdır. Taç mor ya da mavi renklidir. Fındıkçık koyu kahverengi ve neredeyse küreseldir. Dilimizde adaçayı adı ile bilinmektedir.
Güzel çalışma teşekkürler.