Nasıl tanırım?
Sert kaba tüylü gövde ve yaprakları, iri altın sarısı dilsi çiçekleri ve belirgin kubbemsi, koyu kahverengi-siyah merkezli çiçek başları ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Bahçe, mezarlık
Statü
Egzotik
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
19 Temmuz 2023 • İzmit • 110 m • Mezarlık
Çiçeklerinden sarı boya elde edilmiştir.
Kara suzan adının John Gay’in “Black-Eyed Susan” adlı şiirine dayandığı iddia edilmektedir. Şiir, sevgilisi Sweet William’ı arayan Susan adlı bir kadının hikâyesini anlatmaktadır ve bu çiçeğin aynı anda açan Sweet William (Dianthus barbatus) çiçeği ile olan bağlantısına işaret etmektedir. Açıkçası Kuzey Amerika yerlilerinin kültüründe önemli bir yere sahip olan bu bitkinin, adının sömürgecilerin diliye değiştirilmiş olması acıklı.
Sindirim sistemine faydalıdır. Lif oranı yüksek, idrar söktürücü ve kabızlık gidericidir. Frengi tedavisinde köklerinden faydalanılır. Tohumları kas gevşetici ve uyarıcıdır. Güçlü bir yatıştırıcıdır. Ayrıca tohumları demlenerek terletici olarak kullanılır.
Köklerinden yapılan çay ateş, kulak ağrısı, grip ve çocuklarda bağırsak paraziti tedavisinde kullanılmış, kök ve yapraklarından yapılan merhem cilt şikayetlerine ve yılanın soktuğu bölgeye uygulanmıştır. Çiçekleri demlenerek baş ağrısı, ateş ve güneş çarpması vakalarında içilmiştir.
Pişirilerek yendiği raporlanmıştır.
Kedi, koyun ve inekler için zehirlidir.
Allelopatik özelliklere sahiptir. Köklerinden toprağa salgıladığı özel kimyasallar sayesinde komşu bitki tohumlarının çimlenmesini engeller. Bu sayede topraktaki besini, alanı ve güneş ışığını tek başına toplar.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins İsveçli bitki bilimciler Olaus Rudbeck (13 Eylül 1630 – 12 Aralık 1702) ve Olof Rudbeck‘a (15 Mart 1660 – 23 Mart 1740) adanmıştır. Carolus Linnaeus, Uppsala’da hocaları olan baba-oğulu, “Dünya var oldukça ve her bahar çiçeklerle kaplandıkça, Rudbeckia sizin şanlı adınızı koruyacak.” cümlesi ile onurlandırmıştır. Epitet Latince tüylü anlamına gelir. Türün yapraklarının kaba tüylerle kaplı olmasına işaret eder.
Rudbeckia hirta tek, iki ya da çok yıllık bir bitkidir. Genellikle 30 ila 100 cm büyüyebilen kazık köklü bir bitkidir. Gövde kıllı, sağlam yapılı ve dallıdır. Yapraklar çoğunlukla tabanda, eliptik, mızraksı ya da yumurtamsı, almaşlı dizilişli, kaba tüylü ve 10 ila 18 cm uzunluğundadır. Kömeçler tek ya da 2 ila 5 adetten oluşan gevşek kümeler halindedir. Filariler 3 cm uzunluğundadır.
Çiçek tablası yarı küresel ila ovaldir. Dilsi çiçekçikler 8 ila 16 arası sayıda olup taç sarı ila sarı-turuncu renkli olup tabanlarında vişne renkli bölge vardır. Bunların ayası eliptik ila dikdörtgensi ya da ters mızraksı, 15 ila 45 mm uzunluğunda ve 5 ila 10 mm genişliğindedir.
Tüpsü çiçekçikler 250 ila 500 adet olup taç yakınsak olarak sarımsı yeşil ve ıraksak olarak kahverengi mor renklidir. Kapçık 1,5 ila 2,7 mm uzunluğundadır. Sorguç mevcut değildir. Dilimizde güneş şapkası ve kara gözlü suzan adları ile bilinmektedir.