Nasıl tanırım?
Dilsi çiçeklerin involukrumdan 4 milimetreden daha fazla uzun, gövdenin çok dallı, involukrumun gövde başına çok sayıda ve yaprakların havlı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Sulak alan, yol kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
29 Ağustos 2023 • İzmit • 350 m • Yol kenarı
Çiçekleri hafif tatlı ve parfümsü kokarken, yaprakları hasar aldığında keskin, amonyak benzeri, ekşi bir sabun kokusu yayar. Çiçek kokusuyla tozlayıcıları kendine çekerken, yaprak kokusuyla otçul hayvanları uzaklaştırmaktadır.
Modern çağa kadar askerler kurutarak kese içinde yanlarında taşırdı.
Linnaeus, Flora Suecia’da Rus ordusunun seferlerinde bu bitkiyle dizanteriyi tedavi ettiğini belirtmiştir.
Büzücüdür. Önceleri dizanteri ve çeşitli göz hastalıkları tedavisinde kullanılmıştır. Ayrıca merhem haline getirilerek yaralara uygulanmıştır.
Kurutulmuş sapları yakılarak çamaşır veya ev eşyalarındaki pire ve diğer böceklerden kurtulmak için bir tür tütsü olarak kullanılırdı.
Ortadoğu’da Eyüp peygamberin yaralarını iyileştirmek için bu bitkiyi demleyerek kullandığına dair inanış vardır.
Bitki için önerilen yaraotu adını anlayamadık. Bilimsel adına da yansıyan meşhur pireotu adını, Tanacetum cinsine kaptırmış gibi gözükmektedir.
Antik Babil metinlerinden Uttuke Limnute‘e göre, kapı eşiğine asıldığında şeytanlarıı uzak tutmaktadır. Belki de onların şeytanları haşereler idi.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince pireli anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin pire kovucu olarak kullanılmasına atıftır. Epitet Latince dizanteri anlamına gelir ve türün geleneksel olarak dizanteri tedavisinde kullanılmasına işaret eder.
Genellikle 30 ila 75 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde genelde en azından üst bölümde dalı, yünlü, seyrek biçimde salgılı tüylü ve altlara doğru yoğun olarak tüylüdür. Kökler yoluyla yayılır ve yoğun kümeler oluşturur.
Yapraklar dikdörtgensi mızraksı, almaşlı dizilişli ve gövdeye kaynaşıktır. Bitki başına 3 ila 15 (nadiren 20) kömeç bulunur ve bunlar gevşek bir salkım halindedir. İnvolukrum yarı küresel ve 1 ya da 1,5 cm çapındadır.
Filariler 5 ya da 6 sıra halinde çok sayıda, şeritsi ve uçları sipsivridir. Dilsi çiçekçikler 20 ila 30 adet ve dişi olup involukrumun iki katı uzunluktadır. Tüpsü çiçekçikler 40 ila 100 adet olup tüpsüdür. Kapçık dikdörtgensidir. Dilimizde yaraotu adı ile bilinmektedir.