FLORA NICOMEDIAE • NORTHERN HEMISPHERE

Coğrafi dağılım.

Cins kuzey yarımküreye özgüdür ancak günümüzde güney yarımküreye de dağılmıştır.

Bilgi

Ülkemiz barındırdığı çok sayıda endemik taksonla cinsin önemli bir çeşitlilik merkezidir.
Cins için önerilen pireotu adı, eski adı olan Pyrethrum‘dan çekilmiş olabilir, ki böyleyse oldukça kötü bir tercih. Evet, Tanacetum cinerariifolium pire kovucu olarak kullanılmıştır ancak tarihsel olarak pireotu adı Pulicaria cinsi için saklanmalıydı. İşin doğrusu pyrethrum Antik Yunanca ateş demektir ve bitkilerin ateşli hastalıkların tedavisinde kullanılması ile ilgilidir.

Folklor

Cinsin bazı türleri, modern böcek ilaçlarının atasıdır. Çünkü çiçekler, böceklerin sinir sistemini felç eden pyrethrin adlı doğal bir bileşik üretmektedir. I. ve II. Dünya Savaşı dönemlerinde, askerlerin kıyafetlerindeki bit ve pireleri temizlemek ve uçak kokpitlerini dezenfekte etmek için bitkilerin tozu kullanılmıştır.

Dikkat

Pyrethrin sinir sistemine etki eden nörotoksinlerdir, böceklerde hızlı etki gösterirken memelilerde toksisitesi düşüktür ve çabuk parçalanır. bu yüzden organik tarımda tercih edilmektedir.

ETİMOLOJİ

Cins adı Latince ölümsüz anlamına gelir. Bitkilerin zorlu koşulları tolere edebilmelerine işaret eder. Bu sıfat, koparıldıktan sonra uzun süre canlılığını koruyan çiçekler için de kullanılır. Ayrıca Antikçağda bu bitkilerden elde edilen suyun ab-ı hayat/ölümsüzlük suyu olduğuna da inanılırdı. Cinse bağlı Tanacetum vulgare antikçağda mumyalama işleminde kullanılmıştır, bu bağlantı etimolojik kökene dair daha güçlü bir ayrıntıdır. Yine haşere kovucu etkisi nedeniyle ölülerin kefenlerinin arasına konulurdu. Son olarak, tanrıların sakisi olan Ganimedes, onların içkilerine Tanacetum vulgare parçaları atarak ölümsüzlüklerini korumalarını sağlardı.

BİLİMSEL TANIM

Tanacetum (Pireotu) 5 ila 150 cm büyüyebilen çok yıllık (nadiren tek yıllık ya da çalımsı) bitkilerden oluşan bir cinstir. Gövde 1 ya da 2 ila 5 adet, dik ya da yükselici, çıplak ya da tüylü, genellikle yapraksı ve dallıdır. Yapraklar gövdede ve/veya tabanda, saplı ya da sapsız, almaşlı dizilişli; yaprak ayası düz, dişli, az teleksi ya da 1 ila 3 arası derin teleksidir. Çiçek başları genellikle ışınsal, tek ya da yoğun yalancı şemsiye halindedir.

Filariler kalıcı, 3 ila 5 sıra halinde 30 ila 60 adet, yumurtamsı ila dikdörtgensi ya da mızraksı ila şeritsi, uzunlukları farklı ve kenar ile uçları kuruzarsıdır. İnvolukrum yarı küresel ila çan biçimindedir. Çiçek tablası düz ila konik ya da yarı küreseldir. Dilsi çiçekçikler 10 ila 21 adet, dişi verimli ya da verimsiz olup taç soluk sarı ila sarı ya da beyaz renklidir.

Bazı türlerde dilsi çiçekçikler mevcut olmayıp bunun yerine düz tüpsü çiçekler mevcuttur. Tüpsü çiçekçikler 60 ila 300 adet, erselik ve verimli olup taç sarı renklidir. Kapçık ters koniksi ya da sütunsu, çıplak ya da salgılı ve 5 ila 10 adet kabarık çizgilidir. Sorguç genellikle taçsıdır.

POWO GBIF