Kış ve bahar aylarında çiçek açması ve yaprakların düz ya da oluklu ve çiçeklerin tek olması ayırt edici özelliğidir. Kocaeli’nin yerli bitkisi değildir ve sadece bahçeler, peyzaj alanları ve mezarlıklarda görülmektedir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
50 cm büyüyebilen bir bitkidir. Soğanı 3 ila 4 cm uzunluğunda ve 2 ila 3 cm genişliğindedir. Yapraklar 8 ila 50 cm uzunluğunda ve 5 ila 15 mm genişliğinde, düzdür. Çiçekler tek, baş aşağı ya da dik, aynı renkli ya da çift renklidir. Çiçek sapı 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Çiçek örtüsü bölümleri soluk ila koyu sarı renkli, 18 ila 40 mm uzunluğunda ve 9 ila 15 mm genişliğinde, yayıktır. Taç 2 ila 3 cm uzunluğunda, tek ya da çift ve trompet şeklindedir. Dilimizde zeren adı ile bilinmektedir.
Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde birine tek bir nergis vermenin kötü şans getireceğine inanılır. Bu nedenle her zaman bir buket olarak verilir.
Her ne kadar Galler’in sembolü olarak kabul edilmiş olsa da türün Britanya’nın yerlisi olduğu şüphelidir.
Cins adı Antik Yunanca nergis (νάρκισσος) anlamına gelmektedir ve belirtildiği gibi adını Narkissos’dan almıştır. Ekho adlı bir peri Narkissos’a âşık olur ancak aşkı karşılık görmez. Kalbi kırılan Ekho bir köşeye çekilir ve en sonunda sadece sesi bir yankı olarak kalır. Ekho’nun durumuna üzülen Aphrodite, Narkissos’u kendine âşık olmakla cezalandırır. Günlerden bir gün suda yansımasını gören Narkissos, onun kendi yansıması olduğunu anlamayarak görüntüye âşık olur. Zamanla aşkının karşılıksız olduğunu anlayan Narkissos intihar eder ve öldüğü yerden de nergis çiçekleri çıkar. Epitet Antik Yunanca sahte Narcissus anlamına gelir. Elbette bitki sahte değil gerçek nergistir ancak antikçağda bitkiyi Narcissus poeticus’tan ayırt etmek için böyle deniyordu. Bu ifade bilimsel literatürde aynen korunmuştur.
Ayrıca Antik Yunanca narke sözcüğü sersemlik, uyuşukluk anlamına gelir. Soğanları yutulduğunda kusma, ishal, titreme, hâlsizlik, düşük tansiyon gibi belirtiler gösterir. Nergislerin örneğin yatak odasında tutulduğunda baş ağrısı ve mide bulantısı yapabileceği de kaydedilmiştir.
Soğanlar, yapraklar ve çiçekler büzücü ve güçlü bir kusturucudur. Bilhassa soğanı uyuşturucudur. Soğanın suyu eğer açık bir yaraya temas ederse, sinir sistemi üzerinde tahribata yol açabilir.
Özellikle soğanı evcil hayvanlar için oldukça zehirlidir. Yutulduğunda kusma, ishal, titreme ve ölüme neden olabilir.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bitki doğal olarak Batı Avrupa’da yayılış gösterir. Ancak günümüzde süs bitkisi olarak dünyanın büyük bir bölümünde bahçelere ve yol kenarlarına dikilmektedir.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Bahçe, mezarlık, peyzaj
Geofit
Mart – Mayıs
02 Şubat 2024 • İzmit • 110 m • Mezarlık
🗺️ Türkiye gözlemleri
Bitki için kullanılan zeren ismi Farsça orijinlidir ve bu dilde altın gibi anlamına gelmektedir. Şiirde meşhur bir imgedir ve türün çiçek rengine dikkat çekmektedir.
Bazı bölgelerde eve nergis getirmenin uğursuzluk getireceğine ve kanatlıların yumurtadan kesilmesine ya da kuluçkadaki yumurtaların erkenden çatlamasına neden olacağına inanılırdı.
Fotoğrafları
Bu maddeye Narcissus poeticus taksonu da dâhildir. Tıbbi olarak iki çeşit nergis kullanılır, mor çiçekli nergis ve herbaceous (otsu) nergis. İkincisi mideye zararlıdır ve kusturucu ile müshil etkilidir. Ayrıca sinirlere zarar verip baş ağrısına neden olur. Bu nedenle adını narce (uyuşukluk) kelimesinden almıştır. Gerçekte bitkinin masalda bahsedilen Narcissus ile ilgisi yoktur. İkisinin de kökü ballı şarap benzeri bir tada sahiptir. Balla birlikte yanık, yara ve burkulmalara çok faydalıdır. Bal ve yulaf unu ile tümörlere uygulanır ve yabancı cisimleri vücuttan çıkarır. Polenta ve zeytinyağında dövülürse taşların neden olduğu ezik ve yaralara tedavi eder. Unla birlikte etkili bir yara temizleyicidir. Çiçeğinden elde edilen yağ vücudun donan kısımlarını ısıtmaktadır. Kulaklar için de faydalıdır ancak baş ağrısına neden olabilmektedir. DI 4-156.
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment