Nasıl tanırım?
Kış ve bahar aylarında çiçek açması ve yaprakların düz ya da oluklu ve çiçeklerin tek olması ayırt edici özelliğidir. Kocaeli’nin yerli bitkisi değildir ve sadece bahçeler, peyzaj alanları ve mezarlıklarda görülmektedir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, mezarlık, peyzaj
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Mart – Mayıs
Arazi notu
02 Şubat 2024 • İzmit • 110 m • Mezarlık
Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde birine tek nergis vermenin kötü şans getireceğine inanılır. Bu nedenle her zaman bir buket olarak verilir.
Her ne kadar Galler’in sembolü olarak kabul edilmiş olsa da türün Britanya’nın yerlisi olduğu şüphelidir.
Bitki için kullanılan zeren ismi Farsça orijinlidir ve bu dilde altın gibi anlamına gelmektedir. Şiirde meşhur bir imgedir ve türün çiçek rengine dikkat çekmektedir.
Bazı bölgelerde eve nergis getirmenin uğursuzluk getireceğine ve kanatlıların yumurtadan kesilmesine ya da kuluçkadaki yumurtaların erkenden çatlamasına neden olacağına inanılırdı.
Soğanlar, yapraklar ve çiçekler büzücü ve güçlü bir kusturucudur. Bilhassa soğanı uyuşturucudur. Soğanın suyu eğer açık bir yaraya temas ederse, sinir sistemi üzerinde tahribata yol açabilir.
Özellikle soğanı evcil hayvanlar için oldukça zehirlidir. Yutulduğunda kusma, ishal, titreme ve ölüme neden olabilir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
50 cm büyüyebilen bir bitkidir. Soğanı 3 ila 4 cm uzunluğunda ve 2 ila 3 cm genişliğindedir. Yapraklar 8 ila 50 cm uzunluğunda ve 5 ila 15 mm genişliğinde, düzdür. Çiçekler tek, baş aşağı ya da dik, aynı renkli ya da çift renklidir. Çiçek sapı 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Çiçek örtüsü bölümleri soluk ila koyu sarı renkli, 18 ila 40 mm uzunluğunda ve 9 ila 15 mm genişliğinde, yayıktır. Taç 2 ila 3 cm uzunluğunda, tek ya da çift ve trompet şeklindedir. Dilimizde zeren adı ile bilinmektedir.
Cins adı Antik Yunanca nergis (νάρκισσος) anlamına gelmektedir ve belirtildiği gibi adını Narkissos’dan almıştır. Ekho adlı bir peri Narkissos’a âşık olur ancak aşkı karşılık görmez. Kalbi kırılan Ekho bir köşeye çekilir ve en sonunda sadece sesi bir yankı olarak kalır. Ekho’nun durumuna üzülen Aphrodite, Narkissos’u kendine âşık olmakla cezalandırır. Günlerden bir gün suda yansımasını gören Narkissos, onun kendi yansıması olduğunu anlamayarak görüntüye âşık olur. Zamanla aşkının karşılıksız olduğunu anlayan Narkissos intihar eder ve öldüğü yerden de nergis çiçekleri çıkar. Epitet Antik Yunanca sahte Narcissus anlamına gelir. Elbette bitki sahte değil gerçek nergistir ancak antikçağda bitkiyi Narcissus poeticus’tan ayırt etmek için böyle deniyordu. Bu ifade bilimsel literatürde aynen korunmuştur.
Ayrıca Antik Yunanca narke sözcüğü sersemlik, uyuşukluk anlamına gelir. Soğanları yutulduğunda kusma, ishal, titreme, hâlsizlik, düşük tansiyon gibi belirtiler gösterir. Nergislerin örneğin yatak odasında tutulduğunda baş ağrısı ve mide bulantısı yapabileceği de kaydedilmiştir.