
- Ailenin neredeyse tüm üyeleri likorin adı verilen zehirli bir alkaloid içerir. Bu madde aslında ailenin savunma sistemidir. Çeşitli canlılar soğanları yemek istediklerinde mide bulantısı ve zehirlenme ile karşılaşırlar. Bu nedenle ailenin çoğu üyesi otçul hayvanlar tarafından görmezden gelinir.
- Soğanların hasar gördüğünde göz yaşına sebep olması da bir savunma mekanizmasıdır. Soğan hücreleri parçalandığında ortaya çıkan enzimler, havayla temas edince bir gaz oluşturur. Bu gaz gözdeki suyla birleşince hafif bir sülfürik asit oluşturur ve beyin gözlerinizi yıkamak için gözyaşı komutu verir.
- Galanthus cinsinde bulunan galantamin adlı madde, modern tıpta Alzheimer hastalığının tedavisinde kullanılan ilaçların ana bileşenlerinden biridir.
- Bazı türleri o kadar hızlı büyür ki, büyüdükleri biraz sabırla fark edilebilir. Ayrıca çoğu türün soğanı, toprak olmadan sadece suyun içinde bile çiçek açacak kadar enerji depolayabilir.
Tanımı
Amaryllidaceae (Nergisgiller) büyük bölümü çok yıllık; rizom, yumru, kormus, soğanlı bitkiler ya da nadiren dikenli tırmanıcılardan oluşan bir ailedir. Yapraklar tabanda ya da gövdede bulunur, bunlar şeritsi ve paralel damarlıdır. Çiçekler bileşik salkım, salkım, şemsiye ya da yalancı şemsiye biçiminde ya da tek olarak görülür ve genellikle gösterişlidir. Aileye bağlı bazı türler yaygın olarak olarak sebze olarak tüketilmekte (soğan, sarımsak, pırasa, vb.), bazıları ise süs bitkisi olarak (nergis, kardelen, süs soğanı vb.) ticareti yapılmaktadır. Çok yıllık otlar ya da nadiren çalı ve ağaç benzeri, sıklıkla soğanlı, kormuslu, rizomlu ya da yumrulu bitkilerden oluşan bir ailedir. Yapraklar tabanda ya da gövdede, sıklıkla dar, kenarları düz ya da dikenlidir.
Amaryllidaceae
Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Amaryllidaceae familyası kozmopolit yayılışa sahip olup özellikle Güney Afrika ve Güney Amerika’da yoğunlaşmıştır. Soğanlı, rizomlu ve geofit monokotiller yüksek çeşitlilik gösterir. Türkiye ise başta Allium olmak üzere bir dizi cinsin gen merkezidir.
🧬 Takson Kartı
Çiçek durumu terminal bir başak, şemsiye, salkım, bileşik salkım ya da çiçekler tek haldedir. Çiçekler erselik, tek ya da çok simetrilidir. Çiçek örtüsü bölümleri 6 adet, iki sırada, serbest ya da kısa bir tüpte kaynaşık, taçlı ya da taçsızdır. Ercik 6 adettir ve çiçek örtüsü boğazına ya da bölümlerin tabanına eklenmiştir. İplikçikler zaman zaman tabanda kaynaşıktır. Başçık sırttan ya da tabandan bağlı ve çoğunlukla içe dönüktür. Yumurtalık alt durumlu, 3 bölümlü; pilasentalanma eksendedir. Boyuncuk ince; ercik stigma top başlı ya da 3 lobludur. Meyve kapsül ya da nadiren üzümsüdür. Tohumlar küçük, küresel ya da düz ve besidokuludur. Nergis, kardelen ve zıpçıktı gibi popüler süs bitkilerinin yanında soğan, sarımsak, pırasa ve firenk soğanı gibi ekonomik değeri yüksek bitkileri de barındırır.
Birçok tür gece veya alacakaranlıkta daha güçlü koku yayar. Bunun nedeni gece aktif olan güveler gibi tozlayıcıları çekmektir.
Galanthus cinsi, kar altından çiçek açabilen nadir bitkilerden biridir. Donmaya dayanıklı özel hücre sıvıları sayesinde soğukta yaşayabilirler. Kardelen adı da buradan gelmektedir.
Familyaya bağlı türlerin çiçekleri genellikle çok simetriktir. Bu nedenle sanat, mimari ve tekstil desenlerinde sıkça ilham kaynağı olmuşlardır.
Bazı türler yağmurdan hemen sonra çok hızlı çiçek açtıkları için zıpçıktı olarak anılır.
Türkiye’deki çok sayıda tür Akdeniz iklimine çok iyi uyum sağlamıştır. Yazın uyku dönemine girip kışın aktif büyüyebilirler.
Kocaeli’ndeki cinsler
-

Agapanthus (Afrikazambağı)
Agapanthus (Afrikazambağı) kalıcı yaprakları ve çok sayıda çiçek üreten küresel başları ile popüler olmuş türleri barındıran bir cinstir.
-

Allium (Soğan)
Allium (Soğan) soğan, sarımsak ve pırasa gibi meşhur mutfak bitkilerinin yanı sıra bir dizi süs bitkisini de içeren bir cinstir.
-

Galanthus (Kardelen)
Galanthus (Kardelen) popüler süs bitkilerine sahip olması nedeniyle çok sayıda türünün soyunun tehdit altında olduğu bir cinstir.
-

Hippeastrum (Güzelhatun)
Hippeastrum (Güzelhatun) Güney Amerikalı olmakla birlikte günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilen türleri barındıran bir cinstir.
-

Leucojum (Gölsoğanı)
Leucojum (Gölsoğanı) küçük bir cins olmakla birlikte iki türü de süs bitkisi değeri nedeniyle yaygın olarak rağbet gören bir cinstir.
-

Narcissus (Nergis)
Narcissus (Nergis) gösterişli ve hoş kokulu çiçekleri nedeniyle çok sayıda popüler süs bitkisini barındıran bir cinstir.
-

Pancratium (Kumzambağı)
Pancratium (Kumzambağı) büyük, beyaz ve hoş kokulu çiçekleri bulunan ve deniz kıyısında görülen bitkilerden oluşan bir cinstir.
-

Sternbergia (Karanergis)
Sternbergia (Karanergis) genellikle kış mevsiminde çiçek açan ve bazı türleri yaygın olarak yetiştirilen bir cinstir.
-

Tulbaghia (Sosyetesarımsağı)
Tulbaghia (Sosyetesarımsağı) büyük ölçüde Güney Afrika’ya özgü olan bir cinstir ancak bazı türleri süs bitkisi olarak değer görmektedir.
-

Zephyranthes (Zıpçıktı)
Zephyranthes (Zıpçıktı) zaman zaman işgalci hale gelen çok sayıda türü süs bitkisi olarak yetiştirilen bir cinstir.
Leave a Comment