Narcissus jonquilla (Fulya)

Hüseyin Doğan avatarı
Narcissus jonquilla
🌿 Nasıl tanırım?

Kış ve bahar aylarında çiçek açması ve yaprakların silindirik olması ayırt edici özelliğidir. Kocaeli’nin yerli bitkisi değildir ve sadece bahçeler, peyzaj alanları ve mezarlıklarda görülmektedir.

Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

Tanımı

Narcissus jonquilla genellikle 35 cm büyüyebilen bir bitkidir. Soğanı 2,5 ila 3 cm uzunluğunda ve 2 ila 2,5 cm genişliğindedir. Yapraklar 21 ila 27 mm uzunluğunda ve 2 ila 2,5 mm genişliğinde ve silindiriktir. Sıpata 3,5 ila 7 cm uzunluğundadır. Çiçek durumu 2 ila 4 arası sayıda çiçek bulundurur. Sapı 3,5 ila 5 cm uzunluğundadır. Çiçek örtüsü bölümler koyu sarı renkli, 10 ila 15 mm uzunluğunda ve 8 ila 9 mm genişliğinde, yayıktır. Taç çoğunlukla 3 ila 5 mm uzunluğunda ve 10 ila 12 mm genişliğinde ve sarı renklidir. Çiçekler kokuludur. Dilimizde fulya adı ile bilinmektedir.

💡 Biliyor muydunuz?

Diğer nergislerin aksine, kokusu tatlı, balımsı ve tropikal meyveleri andıran bir aromaya sahiptir. Bu kadar güçlü kokmasının nedeni, özellikle gece uçan tozlayıcıları cezbetmek için evrimleşmiş olmasıdır. Satılan her on parfümün birinde bu bitkinin esintisi bulunmaktadır.

Bir sapın ucunda 5 adede kadar çiçek taşıyabilir ve bu özelliği cins içinde nadirdir.

🌐 Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca nergis (νάρκισσος) anlamına gelmektedir ve belirtildiği gibi adını Narkissos’dan almıştır. Ekho adlı bir peri Narkissos’a âşık olur ancak aşkı karşılık görmez. Kalbi kırılan Ekho bir köşeye çekilir ve en sonunda sadece sesi bir yankı olarak kalır. Ekho’nun durumuna üzülen Aphrodite, Narkissos’u kendine âşık olmakla cezalandırır. Günlerden bir gün suda yansımasını gören Narkissos, onun kendi yansıması olduğunu anlamayarak görüntüye âşık olur. Zamanla aşkının karşılıksız olduğunu anlayan Narkissos intihar eder ve öldüğü yerden de nergis çiçekleri çıkar. Epitet Latince Juncus gibi anlamına gelir ve bu bağlamda türün yapraklarının, Juncus (kofa) cinsinin yapraklarına benzemesine işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Narcissus juncifolius, oblong calyce, luteus major”dur.

Ayrıca Antik Yunanca narke sözcüğü sersemlik, uyuşukluk anlamına gelir. Soğanları yutulduğunda kusma, ishal, titreme, hâlsizlik, düşük tansiyon gibi belirtiler gösterir. Nergislerin örneğin yatak odasında tutulduğunda baş ağrısı ve mide bulantısı yapabileceği de kaydedilmiştir.

⚠️ Dikkat

Kediler ve köpekler için oldukça zehirlidir ve kusma, ishal, titreme gibi belirtiler gösterir. Parfümü bazı kişilerde alerjik dermatite neden olabilir. Usaresi, hassas ciltlerde tahriş yapabilir.

FLORA NICOMEDIAE • IBERIAN PENINSULA

Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil

🌍 Coğrafi Dağılım

Bitki doğal olarak İber yarımadasında yayılış gösterir. Ancak günümüzde süs bitkisi olarak dünyanın büyük bir bölümünde bahçelere ve yol kenarlarına dikilmektedir.

🧬 Takson Kartı

Alem Plantae
Takım Asparagales
Familya Amaryllidaceae
Tür

🌱 Ekolojik Profil

🌍 Habitat

Bahçe, yol kenarı, mezarlık

🌱 Yaşam formu

Geofit

🌸 Çiçeklenme

Nisan – Mayıs

📍 Arazi notu

26 Şubat 2021 • Kartepe • 40 m • Yol kenarı

🗺️ Türkiye gözlemleri

🗣 Folklor

Bitki için kullanılan fulya ismi İtalya'nın Pugla bölgesinden gelmektedir. Rivayete göre Gedik Ahmet Paşa bitkiyi ülkemize buradan getirmiştir. Ancak Paşa'nın hangi nergis türünü getirdiğini bilmiyoruz.

Fotoğrafları

Çiçekleri çiğ olarak tüketilmektedir. Çiçeklerinden elde edilen yağ parfüm yapımında kullanılır. Herhangi bir rapor olmamakla birlikte bu cinsin zehirli olduğu bilinmektedir. Bu maddeye Narcissus tazetta ve Narcissus poeticus taksonları da dâhildir. Mor zambak, bazen çift gövdelidir, diğer zambaklardan etli kök ve soğanının iri olması ile ayrılır, buna narcissus denir. İkinci türünün çiçeği beyaz, tacı ise mor renklidir. Zambak ile nergis arasındaki fark, nergisin yapraklarının kökten çıkmasıdır. En güzelleri Likya dağlarında yetişir. Üçüncü türünün diğerlerinden tek farkı tacının yeşil renkli olmasıdır. PL 21-12.

🌱️ Uyarı

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Leave a Comment

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir