Mentha aquatica (Su nanesi)

Tanımı

Genellikle 20 ila 90 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Gövdeler yeşil ya da mordur. Tüylü ya da neredeyse tüysüz olabilirler. Rizomlar çok geniş alana yayılırlar. Yapraklar yumurtamsı ve mızraksı; 2 ila 6 cm uzunluğunda, 1 ila 4 cm genişliğinde, yeşil veya bazen morumsu, karşılıklı dizilişli, tırtıklı, tüylü ve bazen nerdeyse tüysüzdür. Çiçekler küçük, leylak renkli, küme halinde, mor, boru biçimli, yarı küresel çiçek kurulu halindedir. Fındıkçıklar soluk kahverengi ve pürüzsüz ya da zayıf biçimde çukurludur. Tüm bölümleri belirgin bir kokuya sahiptir. Diğer Mentha türleri ile hibritleşmeye çok yatkındır. Dilimizde dere nanesi, su nanesi ve su yarpuzu adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Avrasya ve Afrika’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Sulak alanların kenarında görülen bitki umumiyetle ağustos ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1300 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adını, Hades’in sevgilisi olan ancak kıskançlık nedeniyle Persephone tarafından nane bitkisine dönüştürülen Kokitoslu Mentha (μίνθη) adındaki nimften almıştır. Bitkinin Hades ile olan ilişkisi nedeniyle cenaze törenlerinde ölülerin kokularını gizlemek için kullanılmıştır. Cinsin Türkçe adı nane Süryanice kaynaklıdır. Epitet Latince sucul anlamına gelir. Türün habitat tercihine işaret eder. Bu terim, su altında veya tabanı hariç tamamı suyun dışında büyüyen bitkiler için kullanılmaktadır. Özgün tanımda bu “Habitat in Europa ad aquas” olarak belirtilmiştir.

Kullanımı

Yapraklar çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Salatalara ve yemeklere eklenir. Yapraklarından çay elde edilir. Sinek, fare ve sıçan kovucudur. Fare gibi kemiricileri uzak tutmak için tahıl ambarlarına konulmuştur. Yapraklardaki esansiyel yağ antiseptiktir, ancak büyük dozlarda toksiktir. Aşırı tüketiminin düşüğe neden olabileceği rapor edilmiştir. Depresyon ve yaşa bağlı hastalıklarda kullanılır. Yapraklar yatıştırıcı, antiseptik, spazm çözücü, sıkıştırıcı, gaz giderici, terletici, kusturucu, soğutucu, uyarıcı ve damar genişleticidir. Yapraklardan yapılan bir çay geleneksel olarak ateş, baş ağrısı, sindirim sistemi bozuklukları ve çeşitli küçük rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmıştır. Ayrıca boğaz ağrısı, ülser, ağız kokusu tedavisinde ağız yıkama ve gargara olarak kullanılır.

Fûdenc el-nehrî (فودنج النري), bitkinin Arapçadaki adıdır ve su nanesi anlamını verir. İbn Cenâh, diğer adının habak el-mâ olduğunu yazmıştır. Bitki Anadolu’da, gut ve kulak rahatsızlıkları vakalarında kullanılmıştır.