İçeriğe geç
Anasayfa » Mentha (Nane)

Mentha (Nane)

FLORA NICOMEDIAE • SUB-COSMOPOLITAN

Coğrafi dağılım.

Cins dünyanın büyük bölümünde yayılış göstermektedir.

ALEMPlantae
TAKIMLamiales
FAMİLYALamiaceae

Bilgi

Cinsin Türkçe adı nane Süryanice kaynaklıdır.
Antik Mısırlılar ağız kokusundan kurtulmak ve dişlerini temizlemek için nane, kurutulmuş süsen, kaya tuzu ve karabiberi karıştırarak tarihin bilinen ilk diş macununu yapmışlardır.
Fas, Tunus ve Cezayir gibi ülkelerde misafire nane çayı (atay) ikram etmek saygı göstergesidir ve bu çay bardaktan yukarıdan aşağıya doğru köpürtülerek doldurulur. Çayın reddedilmesi büyük bir kabalık sayılır.
Yapay naneli sakız ve şekerlemelerin toplam hacmi, her yıl milyarlarca dolarlık devasa bir endüstriyi besler.
Eleusis Gizemleri’nde katılımcıların içtiği fermente arpa içeceği kykeon’un bileşenlerinden biri naneydi. Bu içecek, ölümden sonraki hayata umut taşımakla ilişkilendirilirdi.

Folklor

Aristo, ordunun nane kullanmasının yasaklanmasını önermiştir, çünkü ona göre nane cesareti ve saldırganlığı köreltmektedir. Cins antikçağdan itibaren gıda ve tıbbi amaçlarla yetiştirilmektedir. Mitolojiye göre Zeus ve Hermes yemek yemeden önce, yemek yedikleri masa ve oturdukları sandalyelere nane sürülürdü. Antik Yunanda, ilkel bir deodorant formu olarak nane koltuk altlarına ve diğer bölgelere sürülürdü. Antik Mısır’ın meşhur Kyphi’sinin içeriğinde nane de vardır. Minderleri doldurmak için yaprakları kullanılırdı. Bitki bilgelik ve erdemi simgeler.
Rivayete göre, Şehriyar’a her gece hikayeler anlatan Şehrazad, gün doğmadan önce nane ile yıkanırmış.
Antik Mısır’da nane, kutsal tütsü kyphi’nin bir bileşeni olarak kullanılmış, Edfu Tapınağı’ndaki hiyerogliflerde de izlerine rastlanmıştır.
Türk mutfağında özellikle cacık, ayran, yoğurtlu mezeler, mercimek çorbası, dolma ve çeşitli et yemeklerinde kullanılır. Kuru nanenin tereyağında kızdırılarak çorbalara eklenmesi, Türk mutfağının karakteristik lezzetlerinden biridir. Taze nane ise salata ve içeceklerde tercih edilir.

Dikkat

Nanenin serinletici etkisinin önemli bir kısmı mentol bileşiğinden kaynaklanır. Mentol, derideki ve ağızdaki soğuk algılayıcı TRPM8 reseptörlerini uyarır. Böylece sıcaklık gerçekten düşmese bile serinlik hissedilir. Bu nedenle naneli sakız ve şekerlemeler ağızda ferahlık yaratır.
Nöropsikoloji araştırmaları, sadece nane koklamanın bile beyindeki dikkat ve hafıza merkezlerini uyardığını göstermiştir. Bazı ülkelerde fabrikalarda ve ofislerde çalışanların verimliliğini artırmak için havalandırma sistemlerine nane aroması verilir.
Nane genellikle güvenli kabul edilse de, saf nane yağı çok yoğundur ve doğrudan cilde uygulanmadan önce mutlaka seyreltilmelidir. Ayrıca reflü veya mide fıtığı olan kişilerin nane tüketiminde dikkatli olması önerilir.


ETİMOLOJİ

Cins adını, Hades’in sevgilisi olan ancak kıskançlık nedeniyle Persephone tarafından nane bitkisine dönüştürülen Kokitoslu Mentha (μίνθη) adındaki nimften almıştır. Bitkinin Hades ile olan ilişkisi nedeniyle cenaze törenlerinde ölülerin kokularını gizlemek için kullanılmıştır.

BİLİMSEL TANIM

Mentha (Nane) çok ya da nadiren tek yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Sürünücü rizomları vardır ve sulak bölgelerde görülürler. Yapraklar karşılıklı dizilişli, düz ya da dişli kenarlı, saplı ya da sapsız ve kokulu bezeleri vardır. Çiçek durumu birkaç ila çok sayıda çiçekli, koltuklarda talkım halinde, saplı ya da sapsız, eğer çok çiçekli ise gövde boyunca çiçek halkaları ya da başak halindedir.

Çanak uzunlukları neredeyse eşit beş loblu, üçgensi ila bizsi ya da iğnemsi ya da hafifçe iki dudaklı, üstteki dudak üç loblu iken alttaki dudak üç loblu, alttaki loblar daha uzun, tüp silindirik ya da hunimsi, 10 ila 15 damarlı ve boğazı tüylü ya da çıplaktır. Taç leylak, beyaz ya da pembe renkli, dört loblu, tüp silindiriktir.

Ercik dört adet, uzunlukları neredeyse eşit, aşkın ve ayrıksıdır. Yumurtalık derince dört lobludur. Fındıkçıklar soluk ila koyu kahverengi, yumurtamsı ve pürüzsüz ila buruşuk olup musilajlı değildir.


Kocaeli’ndeki türler

Mentha × piperita

Mentha × piperita (Nane) özellikle çeşni amaçlı olarak yaygın olarak bahçelerde yetiştirilen popüler…

Read More
Mentha aquatica

Mentha aquatica (Su nanesi) genelde sulak alanlarda görülen ve yaz sonundan güz ortasına kadar çiçek…

Read More
Mentha longifolia

Mentha longifolia (Tüylü nane) genelde sulak alanların civarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan…

Read More
Mentha longifolia subsp. typhoides

Mentha longifolia subsp. typhoides (Dere nanesi) yüksek rakımlarda görülen ve yaz sonundan güz ortas…

Read More
Mentha pulegium

Mentha pulegium (Yarpuz) genelde sulak alanların civarında görülen ve yaz başından güz başına kadar …

Read More
Mentha spicata

Mentha spicata (Kıvırcık nane) genelde sulak alanların civarında görülen ve yaz başından güz başına …

Read More
Mentha suaveolens

Mentha suaveolens (Anuk) genelde nemli bölgelerde görülen ve yaz başından güz ortasına kadar çiçek a…

Read More

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir