Nasıl tanırım?
Dudağın, kama şeklindeki tabandan 4 uzun ipliksi bölüme ayrılması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Ormanlık alan
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Temmuz
Arazi notu
20 Haziran 2026 • Kartepe • 1000 m • Ormanlık
Çanak ve taç yapraklar birleşerek sert bir kukuleta oluşturur. Bu yapı, habitatında sıkça sağanak yağmurlar görülen bitkinin, polenlerini ve diğer organlarını koruyan bir şemsiyedir.
Dudaktaki yan loblar, polen taşıyıcı böceklerin çiçeğe konarken tutunabileceği bir merdiven görevi görmektedir.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Yunanca kayış dil anlamına gelir ve açık bir şekilde labellumun ortasındaki lobun belirgin biçimde çiçeğe oranla hayli uzun olmasına işaret eder. Bu özelliği nedeniyle bitkiler, kertenkele gibi uzun dilli olmaları ile bilinen çeşitli sürüngenlerin adı ile de anılır. Tür, 19. yüzyılın başlarında Kırım’da yaşayan Fransız toprak sahibi ve kolonist Compère’e adanmıştır. Bu isim hakkında daha fazla bilgiye sahip değiliz. Steven, özgün tanımda yalnızca “In nemorosis vallis Laspi, Tauriae meridionalis,detecta a Dno Compère, plantarum scrutatore, indefesso.” cümlesine yer vermiştir. Kabaca şöyle çevirebiliriz: Kırım’ın güneyindeki Laspi’nin ormanlık vadisinde, yorulmak bilmeyen bir bitki araştırmacısı olan Bay Compère tarafından keşfedilmiştir.
Genellikle sağlam yapılı, 40 ila 60 cm büyüyebilen ve bölünmemiş küresel yumruları olan bir bitkidir. Gövde yapraksıdır. Yapraklar 3 veya 4 adet, dikdörtgensi dilsi ila mızraksı, 15 cm uzunluğunda ve 4 cm genişliğindedir. Başak birkaç adet ila çok sayıda çiçekli ve görece gevşektir. Bırahteler şeritsi mızraksıdır. Çiçekler iri ve gösterişlidir.
Çanak yapraklar, uçları serbest bir şekilde bir külah oluşturacak şekilde birleşirler. Taç yapraklar şeritsi olup çanak yapraklara yapışıktır. Külah zeytin yeşili, sıklıkla kahverengi mor bezeli ve 2 cm uzunluğundadır. Dudak, genişçe üçgensi-kamamsı, içe doğru kıvrık tabanından 4 adet çok uzun, ipliksi bölüme doğru genişlemiştir.
Mahmuz silindirik ve yumurtalıktan hafifçe kısadır. Yumurtalık silindirik mekiksi, neredeyse sapsız, hafifçe kıvrık ve çıplaktır. Sütun 5 mm uzunluğunda ve kahverengimsi mor renklidir. Dilimizde meşe keşkeşi adıyla bilinmektedir.