- Türkiye’nin en görkemli orkideleri bu cinstedir ve bazı türleri 1 metreyi aşan boya sahiptir.
- Bazı türler, keçi kokusuna benzer ağır ve keskin bir koku yaymaktadır. Bunun amacı eşek arılarını çekmektir.
- Çanak ve taç yapraklar birleşerek, dudağı kapatan bir miğfer oluşturur. Bu yapı, polen taşıyan organları yağmurdan koruyan doğal bir şemsiyedir.
- Bazı türleri, iklim değişikliğini takip eden en iyi gösterge bitkileri kabul edilir. Normalde Akdeniz’e özgü olan cinsin, iklim değişikliğiyle birlikte her geçen yıl daha kuzeye yayıldığı görülmüştür.
Tanımı
Himantoglossum (Keşkeşçiçeği) dik ve sağlam yapılı bitkilerden oluşan bir cinstir. Kökgövde iri yumrulu olup yumrular yumurtamsı ya da yumurtamsı-dikdörtgensi ve düzdür. Gövde dik, yapraksı ve çıplaktır. Gövdede mızraksı ila dikdörtgensi yapraklar görülmektedir. Bunlar sıklıkla iri, dikdörtgensi-dilsi ve beneksizdir. Çiçek durumu geniştir ve çok sayıda çiçek barındırır. Çiçek bırahteleri zarsı olup çiçek külahından kısa ya da onunla aynı uzunluktadır. Çiçekler iri ve yeşilimsi ila morumsudur. Çiçeğin orta lobu kayış biçiminde ve uzundur.
Taç ve çanak yapraklar birleşerek küt uçlu bir külah oluştururlar. Taç yapraklar dardır. Labellum mahmuzlu, üç loblu, külahtan çok daha uzun, yan lobları kısa, eğikçe şeritsi ila üçgensi-oraksı, kenarları dalgalı; orta lob uzun, şeritsi, kayış biçimli, sıklıkla derin çatallı ve sarmal olarak kıvrılmıştır. Sütun kısadır. Pollinia iki adettir. Yumurtalık sapsız ve bükülmüştür. Çoğunlukla ormanlık alanlar ile makiliklerde görülür.
Himantoglossum
Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Cins, Akdeniz havzasından Avrupa’ya ve oradan İran’a kadar uzanan bir alanda yayılış göstermektedir.
🧬 Takson Kartı
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.
Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.
Yunanca kayış dil anlamına gelir ve açık bir şekilde labellumun ortasındaki lobun belirgin biçimde çiçeğe oranla hayli uzun olmasına işaret eder. Bu özelliği nedeniyle bitkiler, kertenkele gibi uzun dilli olmaları ile bilinen çeşitli sürüngenlerin adı ile de anılır.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Kocaeli’ndeki türler
-
Himantoglossum caprinum (Kayışlı keşkeş)
Himantoglossum caprinum (Kayışlı keşkeş) genelde orman sınırlarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan görkemli bir orkide türüdür.
Leave a Comment