Nasıl tanırım?
Oldukça gösterişli bir orkide türüdür ve Kocaeli’nde yakın olduğu başka orkide türü yoktur. Labellum da oldukça uzundur ve bitki dünyanın en uzun dilli çiçeklerinden biri kabul edilmektedir. Kocaeli’nin de dahil olduğu popülasyon Himantoglossum caprinum adı altında listelenmektedir. Öte yandan bu cins sürekli revizyon geçirmektedir ve sınırları net değildir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Ormanlık, makilik, çalılıklar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
12 Haziran 2025 • İzmit • 350 m • Çalılık
Çiçekleri, sıcak günlerde teke kokusunu andıran ağır, keskin ve kendine has bir koku yayar. Bu koku belirli tozlayıcılar için bir davetiyedir.
Dudaktaki yan loblar, polen taşıyıcı böceklerin çiçeğe konarken tutunabileceği bir merdiven görevi görmektedir.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Yunanca kayış dil anlamına gelir ve açık bir şekilde labellumun ortasındaki lobun belirgin biçimde çiçeğe oranla hayli uzun olmasına işaret eder. Bu özelliği nedeniyle bitkiler, kertenkele gibi uzun dilli olmaları ile bilinen çeşitli sürüngenlerin adı ile de anılır. Epitet Latince mahmuzlu demektir ve bitkinin cins içinde mahmuz yapısının belirgin olmasına dikkat çekmektedir. Alttür Rumeli anlamına gelir ve taksonun yayılış alanı vurgulanmıştır.
Himantoglossum caprinum genellikle 100 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde üst bölümde mor menekşe lekelidir. Yapraklar mızraksı, alttakiler daha geniştir. Çiçek kurulu başak formunda gevşek, 45 cm uzunluğunda ve 1,5 cm genişliğindedir. Bırahte darca mızraksıdır.
Çiçekler genellikle parlak mor renklidir. Çanak yaprak yumurtamsı dikdörtgensi, 14 ila 17 mm uzunluğunda ve yeşilimsi mor sorguç formundadır.
Dudak büyük, koyu mor tüylü, orta lob 10 cm uzunluğunda ve 1,5 ila 2,5 mm genişliğinde, tepede derince bölünmüştür. Mahmuz koniksi ve 4 ila 5 mm uzunluğundadır. Dilimizde kayışlı keşkeş adı ile bilinmektedir.