Nasıl tanırım?
Çok yıllık, yaprakların çiçek durumu hariç karşılıklı dizilişli ve kömecin birkaç adet olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, tarla, yol kenarı
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Ağustos – Ekim
Arazi notu
15 Temmuz 2023 • Kandıra • 1 m • Deniz kenarı
Avrupa’nın çoğu dilinde bitkinin adı yer armududur. Bize armut yerine elma demeyi uygun görmüşüz.
Yumrusu çiğ, pişirilmiş ya da turşu halinde tüketilir, salata ve yemeklerde kullanılır. Yumrular ilk donlardan sonra daha yenilebilir hale gelir. Yumrular kavrularak kahve ikamesi olarak tüketilir. İştah açıcı, afrodizyak, safra salgısı arttırıcı, idrar söktürücü, sperm üretici, mide kuvvetlendirici ve toniktir. Diyabet ve romatizma tedavisinde kullanılmıştır.
Yerelması, inülin adı verilen bir polisakkarit açısından zengindir. İnülin, bağırsaklardaki yararlı bakterileri besleyen bir prebiyotik olarak çalışır. Bu özelliği sayesinde kan şekeri üzerindeki etkisinin patatese göre daha düşük olması, onu diyabet hastaları için bir alternatif haline getirir. İnülin aynı zamanda vücut tarafından kolayca sindirilemediği için bağırsaklarda fermente olur ve ciddi gaz sorunlarına yol açabilir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca güneş çiçeği anlamına gelir. Çiçeklerin güneşi andırmasına işaret eder. Diğer yandan bitkiler çiçeklenme döneminden önce başları güneşe bakar konumda eğilmiştir. Geceleri ise çiçek başları güneşin doğacağı doğu yönüne bakar biçimde sabit kalırlar. Çiçeklenme zamanı ise başlar hareket etmeden sürekli olarak doğuya bakmaktadır. Epitet Latince yumrulu anlamına gelir. Türün yenilebilir yumruya sahip olmasına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Helenium indicum tuberosum”dur.
Helianthus tuberosus genellikle 50 ila 200 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Rizomludur ancak büyüme mevsiminin sonunda yumrular üretmektedir. Yumrular uzatılmıştır ve eşit değildir, bunlar 7,5 ila 10 cm uzunluğunda ve 3 ila 5 cm kalınlığındadır ve zencefil köküne benzer. Gövde dik, genellikle alt bölümde dallı, alt yaprakları almaşlı üst yaprakları ise karşılıklı dizilidir. Yapraklar çoğunlukla gövdede olup 2 ila 8 cm uzunluğunda saplı, mızraksı ila yumurtamsı, tüylü, 10 ila 23 cm uzunluğunda ve 7 ila 15 cm genişliğindedir.
Gövdenin üst bölümündeki yapraklar daha dar ve daha küçüktür. Kömeç 1 ila 15 cm uzunluğundaki sap üzerinde 3 ila 15 adettir. İnvolukrum yarı küresel ve 8 ila 12 mm çapındadır. Filariler sıklıkla koyu yeşil renkli, 22 ila 35 adet ve mızraksıdır.
Paleya 8 ya da 9 mm uzunluğunda ve 3 dişlidir. Çiçek başları 5 ila 10 cm çapında, 10 ila 20 arası dilsi çiçekçikli ve altmışın üzerinde disk çiçekçiklidir. Kapçık 5 ila 7 mm uzunluğunda ve çıplak ya da tüylüdür. Dilimizde yer elması adı ile bilinmektedir.