Ginkgo biloba (Mabet ağacı)

Tanımı

Genellikle 20 ila 35 metre büyüyebilen bir ağaçtır. Köşeli bir tacı ile uzun ve dalları vardır. Kök sistemi oldukça derine inmektedir ve bu sayede rüzgar ve kar hasarına karşı dayanıklı olmaktadır. Genç ağaçlar sıklıkla uzun, ince ve seyrek biçimde dallı olup taç ağaç yaş aldıkça genişlemektedir. Hastalıklara karşı dirençli olması, ahşabının dayanıklılığı ve filiz oluşturma yeteneği sayesinde bazı bireyler 2500 yıl yaşayabilmektedir. Yaprakları tohumlu bitkiler için benzersiz bir biçime sahiptir.

Zaman zaman çatallanan ancak asla ağsı bir yapı sergilemeyen damarlar ile yelpaze biçimindedirler. Bunlar genellikle 5 ila 10 cm uzunluğundadır ve güz aylarında safran sarısı bir renge dönerler. Erkek bitkiler sporofilli küçük polen kozalakları üretirken dişi bitkilerde kozalak görülmemektedir. Bunlarda sapların ucunda iki adet tohum taslağı oluşur ve tozlaşmanın ardından tohum taşıyan meyve benzeri yapılara dönüşürler. Meyveler 1,5 ila 2 cm uzunluğunda, yumuşak, etli, sarı kahverengi bir katmana sahiptir ve görünüşü nedeniyle her ne kadar çekici gözükse de kötü kokuludur. Ağacın meyve tohum üretmesi geçmesi gereken süre 20 ila 35 yıldır. Konfüçyüs’ün mabet ağacı altında vaaz verildiğine inanılır ve bu nedenle Çin’de saygı gören bir ağaçtır. Dilimizde mabet ağacı, gümüş kaysı, fil kulağı, kız saçı ve çin yelpaze çamı adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Çin’de yayılış gösterir ancak peyzaj değeri nedeniyle dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Park ve bahçelerde görülen bitkinin sporları umumiyetle temmuz ve eylül ayları arasında olgunlaşmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 800 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ve Kartepe ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Japonca gümüş kayısı anlamına gelir. Cinsin meyve yapısına atıftır. Kelime aslında ginkyo’dur ancak yazım hatası ile ginkgo olmuştur. Epitet Latince iki loblu anlamına gelir. Türün yaprak yapısına işaret eder.

Kullanımı

Tohumları tüketilmeden önce pişirilmelidir. Tadı çam fıstığına benzer. Tohumlar çiğ olarak aşırı tüketildiklerinde zehirlidirler. Yapraklar kan dolaşımını uyarır ve beyinde tonik bir etkiye sahiptir, uyuşukluğu azaltır, hafızayı iyileştirir. Meyve antibakteriyel, mantar önleyici, büzücü, antikanser, sindirim sistemi sorunları giderici, balgam söktürücü, yatıştırıcı ve parazit düşürücüdür. Pişirilmiş tohum öksürük kesici ve yatıştırıcıdır. Astım, kalın balgamlı öksürük ve idrar kaçırma tedavisinde kullanılır.