Canna indica (Kana)

Tanımı

Genellikle 1 ila 2 metre büyüyebilen bir bitkidir. Gövdeler sağlam, rizomlar gelişmiş ve çok dallıdır. Yapraklar kılıfı yeşil ya da mor renkli, yaprak sapı kısa, yaprak ayası adaksiyal yüzeyde yeşil, abaksiyal yüzey ile kenarlarda yeşil ya da mor renkli, yumurtamsı ila dikdörtgensi, 30 ila 60 cm uzunluğunda ve 10 ila 20 cm genişliğindedir. Çiçek durumu akrepsi bir salkım halindedir. Bırahteler açık mor renkli, yumurtamsı ve 8 mm uzunluğundadır. Çiçekler akrepsi salkım başına 1 ya da 2 adettir. Çanak yapraklar soluk morumsu yeşil renkli, mızraksı ve 1,5 cm uzunluğundadır. Taç tüpü sarı renkli, 1,5 cm uzunluğunda, lobları dik, kırmızı ila sarı renkli, uçta morumsu, mızraksı ve 4 cm uzunluğundadır.

Sitaminotlar 2 ya da 3 adet, dik, sarı tabanlı olmak üzere kırmızı renkli, ters mızraksı, 4 ila 5,5 cm uzunluğunda ve 7 ila 10 mm genişliğindedir. Dudak kırmızı, zaman zaman sarı benekli, mızraksı, 4,5 cm uzunluğunda, kenarı kıvrık ve ucu derin girintilidir. İplikçikli verimli ercik kırmızımsı, mızraksı ve 4,2 cm uzunluğundadır. Yumurtalık yeşil renkli, küresel, 6 mm çapında ve siğillidir. Boyuncuk kırmızı ila sarı renkli, dar, 6 cm uzunluğunda ve tabanı sitaminot sutununa bitişiktir. Kapsül geniş biçimde yumurtamsı ve 1,2 ila 1,8 cm uzunluğundadır. Tohumlar siyah renkli, küresel ve 5 ila 8 mm çapındadır. Dilimizde kana çiçeği adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak güney ve orta Amerika’da yayılış gösterir. Ancak süs bitkisi değeri nedeniyle dünyanın büyük bölümünde görülebilmektedir. Bahçeler, peyzaj alanları ve yol kenarında görülmektedir. Umumiyetle mayıs ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca kamış anlamına gelir. Cinsin gövdesine işaret eder. Epitet Latince Hindistan anlamına gelir. Bitki Amerika kıtasında endemiktir, indica kelimesi, Amerika kıtasına ayak basanların bölgeyi Hindistan sanmaları ile ilgilidir. Özgün tanımda ise “Habitat inter tropicos Asiae, Africae, Americae” denilmektedir, bu da bitkinin (Amerika’nın keşfinden sonraki) çok erken tarihlerde diğer bölgelere dağıldığını gösterir.

Kullanımı

Rizomları çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Tohumlarından mor boya elde edilir. Yaprakları yakılarak böcek kovucu olarak kullanılır. Burma’da kutsal kabul edilir ve tohumlarından tespih başı (imame) yapılır. Buda’nın kayınbiraderi olan Devadatta, yapılan bir toplantıya davet edilmemesine öfkelenerek Buda’nın dinlendiği bir esnada üzerine büyük bir kaya yuvarlar. Ancak kaya Buda’ya yaklaşınca paramparça olur, sadece küçük bir parçası Buda’nın ayak parmağını yaralar. Parmaktan akan kandan ise bu bitkiler çıkar (Bahse konu bitki bu olamaz ancak biz hikayenin zikredilmiş olması için buraya aldık).

Kadınsal şikayetlerin tedavisinde kullanılmıştır. Kök pirinçle birlikte kaynatılarak bel soğukluğu ve adet kesilmesi tedavisinde başvurulmuştur. Yatıştırıcı, terletici ve idrar söktürücü etkisi vardır.