Galinsoga parviflora (Beşpat çiçeği)

Tanımı

10 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Dik bir bitki olup karşılıklı dallıdır. Yapraklar kısaca saplı, yumurtamsı ila mızraksı, tepede sivri ve kenarları dişlidir. Çiçek sapı kısa dik yayık tüylüdür ve birkaç kısa salgılı tüy görülür. Çiçek başı neredeyse küresel, 4 ila 5 mm çapında, filari genişçe yumurtamsı ve yaklaşık 4 mm uzunluğundadır. Dilsi çiçekçikler genellikle 5 adet olup beyaz renklidir ve 1 mm uzunluğundadır. Uzunluğu genişliği kadar olup üç dişlidir. Tüpsü çiçekçikler 15 ila 50 adet olup sarı renklidir. Dilsi çiçekçiklerin kapçığı 1,5 ila 2,5 mm uzunluğunda olup sorgucu yoktur ya da 5 ila 10 adettir. Tüpsü çiçekçiklerin kapçığı 1,3 ila 2,5 mm uzunluğunda, çıplak ya da kılçıklı olup sorgucu yoktur ya da 15 ila 20 adet olup gri renkli, şeritsi ve saçaklıdır. Dilimizde beşpat çiçeği adı ile bilinmektedir.

Yaprak, gövde ve çiçekli sürgünler çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir ya da çeşitli yemeklere eklenebilir. Yapraklar kurutularak un haline getirilip çorbalara eklenir. Suyu yaraların tedavisinde kullanılmıştır ve kanı pıhtılaştırmaya yardımcı olduğu rapor edilmiştir. Isırgan (Urtica dioica) bitkisinin temas ettiği yere sürülürse etkilidir. Keçiler için zehirli olduğu rapor edilmiştir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Güney Amerika’da yayılış gösterir. Ancak 1796 yılında İngiltere’deki Kew Bahçelerine getirilen tür, zamanla buradan dünyanın büyük bölümüne yayılmıştır. Tahrip edilmiş araziler ve yol kenarında görülen bitki umumiyetle mayıs ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan rakımlarda Başiskele ve Karamürsel ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins 1756 – 1797 yılları arasında yaşamış İspanyol bitki bilimci Ignacio Mariano Martinez de Galinsoga’ya adanmıştır. Cinsin Türkçe adı olan beşpat olasılıkla 5 adet olan dilsi çiçeklere işaret eder. Epitet Latince küçük çiçekli anlamına gelir. Türün, cins özelinde küçük çiçekli olmasına işaret eder.