Nasıl tanırım?
Karşılıklı kaba dişli yaprakları, sarı merkez çevresindeki genellikle beş çok kısa, üç dişli beyaz dilsi çiçeği ve uzun yayvan tüylerden yoksun, seyrek kısa tüylü gövdeleri olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş arazi, yol kenarı
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Mayıs – Ekim
Arazi notu
22 Temmuz 2023 • Karamürsel • 330 m • Dere kenarı
1796’da Peru’dan İngiltere’deki Kew Bahçeleri’ne getirilen bu bitki, kısa sürede bahçeden kaçarak doğallaşmış ve bir dönem Kew Otu olarak anılmıştır.
Kolombiya’nın milli çorbası Ajiaco’nun tarifinde yer almaktadır. Kurutulmuş veya taze yaprakları bu çorbaya kendine has, hafif otsu ve enginarı andıran aromasını vermektedir.
Yaprak, gövde ve çiçekli sürgünler çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir ya da çeşitli yemeklere eklenebilir. Yapraklar kurutularak un haline getirilip çorbalara eklenmiştir. Suyu yaraların tedavisinde kullanılmıştır ve kanı pıhtılaştırmaya yardımcı olduğu rapor edilmiştir. Isırgan (Urtica dioica) bitkisinin temas ettiği yere sürülürse etkilidir.
Keçiler için zehirli olduğu rapor edilmiştir ancak bazı kaynaklar ineklere yem olarak verildiğini belirtmektedir.
Tohumdan tohuma olan döngüsü iki aydan az olan bitki binlerce tohum üretebilir ve günümüzde dünyanın büyük bölümünde istilacı tür olmasını buna borçludur.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins 1756 – 1797 yılları arasında yaşamış İspanyol bitki bilimci Ignacio Mariano Martinez de Galinsoga’ya adanmıştır. Cinsin Türkçe adı olan beşpat olasılıkla 5 adet olan dilsi çiçeklere işaret eder. Epitet Latince küçük çiçekli anlamına gelir. Türün, cins özelinde küçük çiçekli olmasına işaret eder.
10 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Dik bir bitki olup karşılıklı dallıdır. Yapraklar kısaca saplı, yumurtamsı ila mızraksı, tepede sivri ve kenarları dişlidir. Çiçek sapı kısa dik yayık tüylüdür ve birkaç kısa salgılı tüy görülür.
Çiçek başı neredeyse küresel, 4 ila 5 mm çapında, filari genişçe yumurtamsı ve yaklaşık 4 mm uzunluğundadır. Dilsi çiçekçikler genellikle 5 adet olup beyaz renklidir ve 1 mm uzunluğundadır. Uzunluğu genişliği kadar olup üç dişlidir. Tüpsü çiçekçikler 15 ila 50 adet olup sarı renklidir.
Dilsi çiçekçiklerin kapçığı 1,5 ila 2,5 mm uzunluğunda olup sorgucu yoktur ya da 5 ila 10 adettir. Tüpsü çiçekçiklerin kapçığı 1,3 ila 2,5 mm uzunluğunda, çıplak ya da kılçıklı olup sorgucu yoktur ya da 15 ila 20 adet olup gri renkli, şeritsi ve saçaklıdır. Dilimizde beşpat çiçeği adı ile bilinmektedir.