Nasıl tanırım?
Yaprakların genelde benekli olması, bir metreye kadar boylanabilmesi, dudağın 3 loblu ve gövdenin katı olması ayırt edici özelliğidir. Ancak bu cinste türlerin birbirleriyle sıklıkla melezleştiğini ve bu nedenle teşhisinin oldukça zorlayıcı olduğunu da ekleyelim. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Orman sınırları, dere kenarları
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Temmuz
Arazi notu
29 Temmuz 2025 • Kartepe • 1300 m • Dere kenarı
Türe adını veren kısa ve kalın mahmuzda nektar bulunmaz. Bunun farkında olmayan tozlayıcı, mahmuzun etrafında gezinirken polenler sırtına yapışır.
Yaprakları yoğun biçimde lekelidir ve bu lekeleri bazen başka objelere benzetmek mümkündür.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca parmak köklü anlamında gelir ve bu bağlamda yumruların 2 ila 5 arası el biçiminde loblu olmasına işaret eder. Epitet ise Latince kese taşıyan anlamına gelir. Türün mahmuzunun keseli yapısına dikkat çekmektedir.
Genellikle 20 ila 60 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde katı ve yapraksıdır. Yapraklar mor lekeli ya da bazen lekesizdir. Alttaki yaprak didkörtgensi ila yumurtamsı iken üsttekiler mızraksı ve ortalarına doğru geniştir. Başak başlangıçta koniksi iken zamanla silindirik forma kavuşmaktadır.
Alt bırahteler gül menekşe ya da nadiren beyaz renkli çiçekleri aşmaktadır. Çanak yapraklar mızraksı, 12 mm uzunluğunda ve yanal olanlar yayılıcıdır. Taç yapraklar yumurtamsı mızraksıdır. Dudak derin biçimde 3 loblu, 10 ila 12 mm uzunluğunda, 12 ila 15 mm genişliğinde, daha koyu renkli kesintili halkalar ve noktalarla bezelidir.
Yanal lobları baklavamsı, kenarları düzensiz biçimde dişli, ortadaki lob üçgensi ve 6 mm uzunluğundadır. Mahmuz keseli silindirik, düz, sıklıkla şişkin ve 12 mm uzunluğun ve 3 ila 5 mm genişliğindedir. Dilimizde keseli salep adı ile bilinmektedir.