Dactylorhiza (Balkaymaksalebi)

Hüseyin Doğan avatarı
Dactylorhiza romana
🌟 Kısa bilgi
  • Türler genellikle sulak alanlara yakın bölgelerde ya da sulak alanların kenarında görülür. Kalın bir yeraltı gövdesine sahiptirler ve böylece kurak dönemlerde hayatta kalabilmek için su depolayabilirler.
  • Ayırt edici özelliği, yumruların yuvarlak değil loblu olmasıdır.
  • Yapraklarındaki koyu lekelerin, otçul hayvanlara “ben hasta bir bitkiyim, benden uzak dur” mesajı verdiği öne sürülmektedir.
  • Cinse bağlı çok sayıda doğal melez mevcuttur ve bu nedenle çoğu zaman tür teşhisi güçtür.

Tanımı

Dactylorhiza (Balkaymaksalebi) genellikle 70 ila 90 cm büyüyebilen bitkilerden oluşan bir cinstir. Yumruları düz, elsi, 2 ila 5 adet loblu olup loblar kısadır. Gövde dolu ya da boş ve yapraksıdır. Bazı türlerin yapraklarında morumsu lekeler bulunurken bazı türler de bu benekler görülmemektedir. Uzun yapraklar mızraksıdır ve alttaki yapraklar üstteki yapraklardan daha uzundur. Türlerin boyu göz önünde bulundurulduğunda çiçek durumu görece kısadır. Çiçek durumu sıkı bir salkım olup 25 ila 50 adet çiçek barındırır. Çiçekler gül, mor, menekşe, sarı ve nadiren beyaz renklidir. Bırahte otsu ve sıklıkla çiçekleri aşar. Yanal çanak yapraklar dik, yayılıcı ya da kıvrık, sırttaki ise dik olup kısa taç yapraklarla birleşerek gevşek bir kukuleta oluşturur. Labellum düz ya da üç loblu, mahmuzlu, üst bölümde minikçe sivilceli ve koyu renkli çizgi ve nokta desenler bulundurmaktadır. Mahmuz silindirik ya da koniksi olup yumurtalıkla aynı uzunluktadır. Sütun kısa ve diktir. Yumurtalık sapsız ve çıplaktır.

FLORA NICOMEDIAE • NORTHERN HEMISPHERE

Dactylorhiza

Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil

🌍 Coğrafi Dağılım

Cins, Kuzey Yarımküreye özgüdür ve soğuğa dayanıklı olması nedeniyle yayılış alanında Sibirya ve İzlanda gibi bölgeler de vardır.

🧬 Takson Kartı

Alem Plantae
Takım Asparagales
Familya Orchidaceae
Cins Dactylorhiza Neck. ex Nevski
💡 Biliyor muydunuz?

Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.

Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.

🗣 Folklor

Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.

🌐 Etimoloji

Cins adı Yunanca parmak köklü anlamında gelir. Yumruların 2 ila 5 arası el biçiminde loblu olmasına işaret eder.

⚠️ Dikkat

Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.

Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.

Kocaeli’ndeki türler

  • Dactylorhiza iberica (Kırım salebi)

    Dactylorhiza iberica (Kırım salebi)

    Dactylorhiza iberica (Kırım salebi) yüksek rakımlarda görülen ve bahar ortasından yaz başına kadar çiçek açan nadir bir orkide türüdür.

  • Dactylorhiza romana (Elçik)

    Dactylorhiza romana (Elçik)

    Dactylorhiza romana (Elçik) genelde makilik alanlarda görülen ve bahar aylarında kırmızı ve beyaz renkli çiçekler açan bir orkide türüdür.

  • Dactylorhiza saccifera (Keseli salep)

    Dactylorhiza saccifera (Keseli salep)

    Dactylorhiza saccifera (Keseli salep) genelde sulak alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.

Leave a Comment

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir