Nasıl tanırım?
Yumrunun kısa 2-4 loblu, çiçeklerin pembe ya da sarı ve mahmuzun yukarı ya da yatay olması ayırt edici özelliğidir. Ancak bu cinste türlerin birbirleriyle sıklıkla melezleştiğini ve bu nedenle teşhisinin oldukça zorlayıcı olduğunu da ekleyelim. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Orman açıklıkları, makilik
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Haziran
Arazi notu
13 Nisan 2021 • Gebze • 220 m • Çayır
Aynı popülasyonda sarı, beyaz ve pembe çiçekli bireyler görmek mümkündür. Cinsin büyük bölümünün aksine yaprakları genellikle lekesizdir.
Nektarı bulunmaz. Erken dönemde çiçek açması nedeniyle, yeni uyanmış böcekler uyku mahmurluğuyla parlak renkli çiçeklerine kanarak bitkinin tozlaşmasını sağlar.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca parmak köklü anlamında gelir ve bu bağlamda yumruların 2 ila 5 arası el biçiminde loblu olmasına işaret eder. Epitet ise Latince Roma anlamına gelir. İtalyan bitki bilimciler Ernesto Mauri ve Francesco Antonio Sebastiani bitkiyi tanımladıklarında, bitkinin dağılımın Roma İmparatorluğunun hakimiyet kurduğu topraklarla örtüşmesine işaret etmişlerdir. Türün uluslararası yaygın adı da Roma orkidesidir.
Genellikle 15 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövdenin tabanında 2 ila 3 arası büyük kahverengimsi kılıf vardır. Ayrıca çok sayıda şeritsi ila mızraksı yaprak görülür. Çiçek kurulu başak formunda ve kısaca silindiriktir. Bırahte otsudur ve menekşe mor, soluk kırmızı ya da sarı (zaman zaman beyaz) renkli çiçekleri aşar.
Çanak yaprak dikdörtgensi, 13 ila 15 mm uzunluğundadır ve yanal olanlar kıvrıktır. Taç yaprak eğikçe yumurtamsı, 10 mm uzunluğunda ve 4 ila 7 mm genişliğindedir.
Dudak yumurtamsı ila genişçe yumurtamsı, 15 mm genişliğinde, cepheden kısaca üç loblu, zaman zaman düz, beneksiz ya da şeritsizdir. Mahmuz 10 ila 25 mm uzunluğundadır. Dilimizde elçik ve çam kökü adları ile bilinmektedir.