Tanımı
Kormus küresel ya da basıktır. Gömlek kahverengi, lifsi ve ağsıdır. Yapraklar tabanda, dar ve şeritsidir. Yaprakların ortasında belirgin ve boyuna uzanan beyazımsı gümüşî bir şerit bulunmaktadır. Yapraklar çoğunlukla çiçeklerden biraz önce ya da çiçeklerle birlikte belirmektedir. Çiçekler ve gösterişlidir. Tepaller mor, eflatun, leylak tonlarındadır ancak kültüre alınan örneklerde beyaz ya da çizgili örnekler de bulunmaktadır. Çiçek tüpü uzun olup doğrudan kormustan yükselmektedir. Başçıklar sarı renklidir. Boyuncuk, erciklerin oldukça üzerindedir. Tepecik parlak turuncu renkli ve üç dallıdır. Meyve toprak seviyesinde ya da hemen altında gelişen üç bölmeli bir kapsüldür. Tohumlar küresel ya da yumurtamsı, sert kabuklu ve kahverengidir. Dilimizde bahar çiğdemi adı ile bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak Fransa ile Balkanlar arasındaki bölgede yayılış gösterir. Çayırlar ve ormanlık alanlarda görülmektedir. Umumiyetle şubat ve mart ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi 100 ila 900 metre arasındaki rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adı Tanrı Hermes’in arkadaşı Crocus’un (κρόκος) adını taşımaktadır. Bir gün iki arkadaş disk atma alıştırması yaparken Hermes, kazayla Crocus’u öldürür. Crocus’un öldüğü yerden küçük bir çiçek çıkar, Crocus’un kanı çiçeğe dökülür. Çiçeğin merkezinde görülen kırmızı renkli uzantılar (ercik) Crocus’un kanıdır. Bitkinin adı ile ilgili ikinci rivayette ise; Crocus adında bir genç orman perisi, Smilax adında bir çoban kıza âşık olur ancak aşkı karşılıksız kalır ve bu aşk nedeniyle tükenerek çiğdem çiçeğine dönüşür ya da öldüğü yerden çiğdem çiçekleri çıkar. Bu hikâyede adı geçen çoban kız Smilax ise, tırmanıcı Smilax (melocan) bitkisine dönüşür. Son rivayet ise Zeus ve Hera’nın birlikte uzandığı çimenlerin arasından, onların aşklarının yüceliği ile çıkmıştır. Diğer yandan kelime, günümüzde zerdeçal olarak bilinen Curcuma cinsinin Sanskritçe adı olan kunkumam ile hayli yakındır. Kelime zerdeçalın safran sarısı olan rengine dikkat çekmektedir ve ilişki de renk üzerinden kurulmuştur.
Epitet Latince bahar anlamına gelir. Bu bitki ilk tanımlandığında Crocus sativus‘un alttürü olarak değerlendirilmişti. Safranın güz aylarında çiçek açmasına karşın bu türün bahar aylarında çiçek açıyor olması nedeniyle bir karşıtlık kurulmuştur.
Fotoğrafları
Crocus vernus (L.) Hill
Leave a Comment