Nasıl tanırım?
Gövdenin gelişmiş, tırnağın dikenli, kahverengi, sorgucun mevcut ve yaprakların veya terminal bölümlerinin dişli kenarlı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Makilik, kayalık, çalılık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Temmuz
Arazi notu
15 Haziran 2026 • İzmit • 110 m • Bahçe
Kocaeli’nin doğal bitkisi değildir. Hatay, Adana ve Gaziantep’ten bilinmektedir. Sayfadaki fotoğraflar bahçemizdeki örnekten alındı ancak bahçemize nasıl geldiğini bilmiyoruz. Muhtemelen piyasada satılan Centaurea mix tohumlarının içindeydi. Elbette söz konusu Centaurea cinsi olduğunda tür teşhisi çok güçtür. Biraz uğraşarak bu teşhisi yaptık. Teşhiste hata varsa lütfen sayfanın altındaki bölüme yazın.
Bitki için cerrah otu adı önerildiğine göre geleneksel tıbbi kullanımlarının da olduğunu düşünüyoruz. Amcak herhangi bir kayda rastlamadık.
Bu takson Türkiye endemiğidir. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 20 ila 40 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Gövdeler dik ila yükselici ya da yatık yükselici ve basit veya birkaç uzun dallıdır. Gövde ve dallar kömecin altında kalınlaşmaktadır. Yapraklar seyrek biçimde cılız tüylüdür. Taban ve alt gövde yaprakları lirsi, üçgensi terminal ve birkaç adet yanal mızraksı bölümlüdür.
Gövde yaprakları üçgensi ila mızraksı, düzensiz dişli kenarlı terminal, 1 ila 3 çift yanal bölümlü ya da bölünmemiştir. İnvolukrum 1,7 ila 2,5 cm uzunluğunda, 1 ila 2 cm genişliğinde, yumurtamsı ila neredeyse küresel ve ağsı tüylüdür.
Tırnaklar görece iri, filarilerin taban kısmının çoğunu gizlemiş, kahverengi, üçgensi ve terminal olanı diğerlerinden hafifçe farklı olmak üzere iki yanda 4 ila 6 adet dikenciklidir. Çiçekler sarı renklidir. Kapçık 5 ila 6 mm uzunluğundadır. Sorguç 1 ila 2 mm uzunluğundadır. Dilimizde cerrah otu adıyla bilinmektedir.
Epitet Latince lycopus yapraklı anlamına gelir ve türün Lycopus cinsini andıran karakteristik yaprak yapısına dikkat çekmektedir.