Nasıl tanırım?
Tacın genişçe hunimsi, gövdenin dik, çiçek durumunun başak formunda ve tacın beyazımsı veya soluk mavi renkli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Orman, çalılık, çayır
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Temmuz
Arazi notu
03 Haziran 2019 • Gebze • 70 m • Makilik
Grimm Kardeşler’in ünlü masalındaki Rapunzel karakterine ismini vermiştir. Hikâyede, hamile bir kadının bu bitkinin şalgamı andıran köklerine (rapunzel) duyduğu aşırı istek, masalın tüm olaylarını başlatır. Kocası, karısının aşerme krizini dindirmek için gece vakti cadının (Gothel) bahçesine gizlice sızıp bu bitkiyi çalar. Cadı adamı yakaladığında, doğacak bebeği kendisine vermesi karşılığında bitkiyi almasına izin verir. Bebek doğduğunda cadı ona el koyar ve olayları başlatan bitkinin adını verir: Rapunzel.
Kökü şalgam gibidir ve çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Yapraklar C vitamini bakımından zengindir ve çiğ olarak salatalara eklenmektedir. Kök ve yaprakları süt arttırıcı ve taş düşürücü olarak kullanılmıştır. Bitki gıda amacıyla Avrupa’da yaygın olarak yetiştirilmekteydi.
Firenk salatası adı, bitkinin Avrupa’da bir zamanlar lüks bir sebze olarak yetiştirilmesi ile ilgilidir. Rapunzel’in annesinin bitkiye aşermesi de bununla bağlantılıdır. Fakir ailelerin bu sebzeye ulaşmaları zordu.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince küçük çan anlamına gelir ve açık bir şekilde cins içinde yaygın olan taç yapısına işaret eder. Epitet Latince küçük turp demektir. Türün kök yapısının şalgama benzemesine ve yenilebilir olmasına işaret eder.
Genellikle 50 ila 80 cm büyüyebilen iki yıllık bir bitkidir. Kök turp formundadır. Gövde dik, hafifçe tüylü, tepe bölümünde dallıdır. Taban ve alt gövde yaprakları ters yumurtamsı, genellikle küt uçlu, 4 cm uzunluğunda, 2 cm genişliğinde ve neredeyse düzdür.
Orta gövde yaprakları mızraksı, 4 cm uzunluğunda, 0,8 cm genişliğinde ve sapsızdır. Üst gövde yaprakları çok küçüktür. Çiçekler tek ya da nadiren 2 ila 3 adet, sapsız ya da kısa saplı ve erseliktir. Çanak lobları darca mızraksı ila kılsı, 9 ila 16 mm uzunluğunda, uzun sipsivri uçlu, taç ile aynı uzunlukta ya da ondan daha kısa, yayılıcı-dik ve çıplaktır.
Taç açık mavi ya da menekşe renkli ve 2 cm uzunluğundadır. Kapsül ters koniksi ve kabarık çizgilidir. Tohum yumurtamsı, açık kahverengi ve parlaktır. Çiçekler gövde boyunca tek tarafta dizilidir. Dilimizde sidikli çançiçeği ve firenk salatası adları ile bilinmektedir.
Çanak lobları düz ya da nadiren tabana yakın 1 ya da 2 adet minik dişli subsp. rapunculus
Çanak lobları 2 ila 8 adet salgılı saçaklı subsp. lambertiana