Calluna vulgaris (Süpürge çalısı)

Tanımı

Genellikle 15 ila 60 cm boylanabilen bir çalıdır. Yapraklar öndeki sürgünlerde geniş aralıklı, sonraki sürgünlerde ise yakın aralıklı ve kiremitsi biçimde dizilidir. Yaprak ayası dikdörtgensi-mızraksı ila yumurtamsı-mızraksı, 2,5 ila 3,5 mm uzunluğunda, 0,5 ila 0,7 mm genişliğinde, tabanı kulaksı-sarılıcı, yüzeyleri çıplak, sırtı omurgalı ve karnı içbükeydir. İkincil bırahteler 6 ila 8 adettir. Çanak yapraklar tacı aşar, pembemsi mor ya da beyaz renkli, taç yaprak benzeri ve 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Taç pembesi mor ile beyaz renkli, lobları 2 ila 3 mm uzunluğundadır. İplikçik çıplaktır. Başçık 1 mm uzunluğundadır. Kapsül 1 ila 2 mm uzunluğunda ve tüylüdür. Dilimizde süpürgeçalısı adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Avrupa ile Sibirya arasındaki bölgede yayılış gösterir. Ancak günümüzde Amerika kıtasına da dağılmıştır. Çalılık, ormanlık alan ve yol kenarında görülen bitki umumiyetle ağustos ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1500 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca süpürmek anlamına gelir ve cinsin geleneksel olarak süpürge yapımında kullanılmasını vurgular. Epitet Latince yaygın anlamına gelir. Türün, ilk tanımlandığı cins olan Erica içinde geniş yayılışlı olmasına işaret eder. Özgün tanımda bu “Erica vulgaris glabra” olarak belirtilmiştir.

Kullanımı

Çiçekli sürgünlerinden çay elde edilmiş, ayrıca bira yapımında şerbetçiotu ikamesi olarak kullanılmıştır. Geleneksel olarak yünleri sarıya boyamak ve derileri tabaklamak, ayrıca süpürge yapmak için kullanılmıştır. Böbrek ve idrar yolu şikâyetlerinde çayı tüketilmiştir. Etkili bir idrar söktürücü olarak kabul edilir, ayrıca idrar yolunu temizler. Çiçekli sürgünler antiseptik, büzücü, safra söktürücü, temizleyici, terletici, idrar söktürücü, balgam söktürücü, yatıştırıcı ve damar daraltıcıdır. Romatizma ve artrit tedavisinde merhem olarak kullanılmıştır. Sıcak lapasına perniyo vakalarında başvurulmuştur. Çiçekli sürgünler demlenerek öksürük, soğuk algınlığı, mesane ve böbrek şikâyetleri ve idrar yolları iltihaplanması durumlarında kullanılmıştır. Ayrıca temizleyici ve detoksifiye edicidir.