Humulus lupulus (Şerbetçi otu)

Tanımı

Genellikle 1 ila 5 metre büyüyebilen bir bitkidir. Gövdeleri ince, tırmanıcı, sarılıcı ve üzeri sert tüylerle örtülüdür. Yapraklar karşılıklı dizilişli, uzun saplı, kulakçıklı ve yürek şeklindedir. Yaprakların da üst yüzeyleri sert tüylüdür. Erkek çiçekler yeşilimsi sarı renklerde ve bileşik salkım durumunda, dişi çiçeklerse yuvarlak kozalaklar halinde toplanmışlardır. Dişi çiçeklerin etrafında bırahte denilen geniş, oval taşıyıcı yapraklar ve bunların üzerinde de salgı tüyleri bulunur. Dilimizde şerbetçi otu, bira çiçeği, maya çiçeği, maya otu ve ömer otu adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Humulus lupulus doğal olarak Avrasya’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Çalılık ve yol kenarında görülen bitki umumiyetle haziran ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 700 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Sarmatça şerbetçiotu anlamına gelir. Etimolojik köken açık değildir ve Latinceye bu kaynaktan geçmiş olması yüksek ihtimaldir. Cins adının Hint İran kaynaklı inançlarda Haoma adı verilen tanrısal bitkiden türetilmiş olması muhtemeldir. Epitet Latince küçük kurt anlamına gelir ve bu bağlamda bitkinin sarılıcı yapısına işaret eder. Bitki tıpkı bir kurt sürüsü diğer bitkileri sararak boğmaktadır. Bitki ayrıca lupus salictarius olarak bilinmektedir. Bu söğüt kurdu anlamına gelir ve bitkinin özellikle söğütlere sarılmasına işaret eder.

Kullanımı

Genç yaprak ve sürgünler pişirilerek tüketilmiştir. Genç yaprakları salatalara eklenmiştir. Yaprak ve erkek meyvelerden çay elde edilmiştir. Dişi çiçekler bira yapımında kullanılmıştır. Diğer yandan bitkiden elde edilen yağ unlu mamuller ve sütlü tatlılarda tatlandırıcı olarak kullanılmaktadır. Yaprak ve çiçeklerden kahverengi boya elde edilmektedir. Dişi meyvelerden elde edilen yağ parfüm yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca bitkiden cilt yumuşatıcı krem ve losyon yapılmaktadır.

Az dozlarda iştah açıcı, idrar arttırıcı, yatıştırıcı etkilere sahiptir. Beden ve zihin üzerinde sakinleştirici ve yatıştırıcı etkisi vardır. Dişi meyveler; yatıştırıcı, antiseptik, spazm çözücü, idrar söktürücü, ateş düşürücü, uyuşturucu, yatıştırıcı, sakinleştirici, mide kuvvetlendiricidir. Bunun yanında güçsüzlük, iştahsızlık, deliryum, ishal, hazımsızlık, ateş, histeri, uykusuzluk ve sarılık vakalarında başvurulur. Meyvedeki tüyler emziren annelerde süt artışı sağlar. Meyve yara ve çıbanlara lapa halinde uygulanır. Aşırı dozda alınırsa bulantı ve kusma yapar. Bazı insanlarda dermatite neden olabileceği, bitkideki tüylerin gözleri tahriş edebileceği ve yatıştırıcı etkisinin depresyonu kötüleştirebileceği rapor edilmiştir. Ayrıca hamilelik döneminde, meme, rahim ve rahim ağzı kanseri vakalarında uzak durulmalıdır.