Tanımı
Genellikle 50 ila 150 cm büyüyebilen bitkidir. Çiçeklenme döneminde hayli dikkat çekici ve uzun bir skapa oluşturmaktadır. Gövde dik, silindirik ve çoğunlukla yapraksızdır. Yapraklar tabana yakındır ve rozet halindedir. Bunlar uzun, şeritsi, 30 ila 80 cm uzunluğunda, gri-yeşil veya mavimsi-yeşil renkte ve genellikle hafif olukludur. Yüzey çıplak ve etlidir. Çiçek durumu çok dallı bir bileşik salkımdır. Tepaller beyaz ya da krem renkli olup ortalarında belirgin kahverengi ya da yeşilimsi bir damar (şerit) bulunmaktadır. Tepaller serbest ya da tabanda hafifçe birleşmiştir ve açıldığında yıldızı andıran bir form oluşturmaktadır. Ercik 6 adettir. İplikçik incedir. Başçıklar sarı ya da turuncu renklidir. Boyuncuk incedir. Tepecik küçük ve genellikle 3 lobludur. Kapsül küresel ya da yumurtamsıdır. Tohum siyah renkli ve köşeli ya da düzensiz şekillidir.
Asphodelus aestivus taksonundan kapsüllerin daha büyük ve çiçek örtüsü bölümlerinin daha uzun olması ile ayırt edilmektedir. Asphodelus albus ile de yakındır ve çiçek durumunun mimarisi dikkate alınmalıdır. Kökünden tutkal elde edilmiştir. Nişasta bakımından zengin yumrusu pişirilerek tüketilmiştir. Genç yumru spazm çözücü, idrar söktürücü ve adet düzenleyici özelliklere sahiptir. Asphodelus ramosus dilimizde çiriş ağusu adı ile bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Asphodelus ramosus doğal olarak Akdeniz havzasında yayılış gösterir. Kayalık yamaçlar, makilik alanlar ve orman açıklarında görülen bitki umumiyetle mart ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 500 metreye kadar olan rakımlarda Karamürsel ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adının etimolojisi belli değildir. Antik Yunanca bir kelime olup çiriş bitkisinin genel adıdır. Bitkiler mitolojide Hades’in bitkisi olarak kabul görür ve bu nedenle sıklıkla mezarlıklara dikilirdi. Düşük bir ihtimalle Antik Yunanca gizlemek anlamına gelen “sphallo” kelimesinin başına olumsuzluk ön eki olan “a-“ getirilmiştir. Bu durumda gizlenemeyen anlamına gelir ki bitkilerin boyları uzundur ve çok sayıda bireyden oluşan kümeler halinde görülürler. Bitkilerin dilimizdeki yaygın adı olan çiriş, Farsça (سريش) orijinlidir. Epitet Latince dallı anlamına gelir. Türün ayırt edici bir özelliği olarak çiçek durumun dallı olmasına dikkat çekmektedir. İkili adlandırma öncesi adı “Asphodelus albus ramosus mas” idi.
Fotoğrafları
Asphodelus ramosus L.
Leave a Comment