Dudağın kahverengimsi mor renkli olması ve sıklıkla yeşil çizgiler barındırması ayırt edici özelliğidir. En dikkat çekici yönü ise karakteristik ve yoğun kokusudur.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Halihazırda Türkçe kaynaklarda Orchis coriophora adıyla geçmektedir. Genellikle 20 ila 60 cm büyüyebilen bir bitki olup, dik bir gövde üzerinde sıkı bir çiçek kümesi bulundurur. Yapraklar 4 ila 10 arası sayıdadır. Bunlar dik, şeritsi mızraksı, uçları sivri, 8 ila 15 cm uzunluğunda ve 0,5 ila 1,5 cm genişliğinde, tabana yakın kümelenmiştir. Çiçek kurulu başak halinde silindirik ve sıkıca biçimde çok çiçeklidir. Çiçekler küçük, mor, kırmızı ya da yeşilimsi kırmızı renklerde görülebilir. Bitki hoş (ancak her zaman hoş kokulu değildir) kokuludur. Dudak yumurtamsı, 6 ila 10 mm uzunluğunda, 3 loblu, kırmızımsı yeşil renklidir ve morumsu beneklere taşır. Taç yaprak sivri uçlu ve gaga biçimde bir kask içindedir. Bırahteler yumurtalığı aşar. Mahmuz koniksi, hafifçe kavislidir ve yumurtalıktan daha kısadır. Dilimizde pirinççiçeği, pis kokulu orkide ve çem salebi adları ile bilinmektedir.
Çiçeğin üst parçaları birleşerek bir miğfer oluşturmaktadır. Bu yapı, polenleri yağmurdan korumak için tasarlanmış doğal bir şemsiyedir. Nektar taşıyan yapı oldukça uzundur. Bu nedenle polenlerine, arıların yerine uzun hortumlu kelebekler ve bazı güve türlerinin ulaşmasına izin vermektedir.
Yumruları yoğun miktarda müsilaj içerir, bu da dondurmaya o meşhur sakızımsı kıvamı veren en önemli maddelerden biridir.
Cins adı Antik Yunanca bir terkip olup, geri yaslanan anlamına gelmektedir. Pollinium adı verilen yapının cinse bağlı türlerde karakteristik olarak geriye doğru durmasına işaret eder. Polinium, orkide çiçeklerinin de üst bölümünde bulunan polen kütlesinin adıdır. Epitet Latince böcek taşıyan anlamına gelir. Çiçeklerin güçlü bir kokusu vardır. Bu koku ile halk arasında osuruk böceği olarak bilinen böceklerin (örneğin Nezara viridula) kokusunun benzerliğine işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Orchis odore hirci minor, spica purpurascente”dir.
İşin doğrusu, kokusu kötü değil, aksine vanilya benzeri hoş bir kokuya sahiptir.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Akdeniz havzasından Levant'a ve Avrupa'dan İran'ın kuzeyine kadar uzanan bir alanda bulunmaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Tatlı su kaynakların yakınları, nemli çayırlar
Geofit
Nisan – Haziran
25 Mayıs 2025 • Derince • 250 m • Göl kenarı
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment