Nasıl tanırım?
Çiçeklerin terminal ve koltuksal başak veya salkımlarda ve çiçek örtüsü bölümlerinin 3 ya da 4 adet olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, sulak alanlar, yol kenarı, tarla
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Temmuz – Ekim
Arazi notu
10 Eylül 2023 • Karamürsel • 10 m • Yol kenarı
%38’e varan protein oranıyla dikkat çekicidir ve temel amino asitlerden lisin açısından zengindir. Yaprakları kalsiyum, demir ve potasyum açısından zengindir. Ayrıca, karotenoid ve provitamin A içeriği açısından yüksek değere sahiptir.
Genç yapraklar, tohum, gövde ve çiçek durumu pişirilerek ıspanak gibi tüketilmektedir. Bitkiden sarı ve yeşil boya elde edilmektedir. Kaynatılarak dizanteri tedavisinde kullanılmıştır. Yumuşatıcı ve parazit öldürücüdür. Kök suyu idrar yolları iltihabı vakalarında faydalıdır. Kabızlık hallerinde başvurulmuştur.
Kurutularak yakılan bitkiden elde edilen kül soda bakımından zengindir ve bazı bölgelerde sabun yapımında ana malzeme olarak kullanır.
Organik olmayan koşullarda yetişiyorsa yaprakları nitrat depolayabilir ve bu durumda tüketilmesi önerilmez. Bu durumda bitki otçul hayvanlara da zararlıdır.
Topraktaki kadmiyum, kurşun gibi ağır metalleri ve toksik maddeleri kökleriyle emerek bünyesinde toplamaktadır. Bu yüzden sanayi bölgelerine yakın yetişenlerin tüketilmesi tehlikelidir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Epitet Latince yeşil anlamına gelir. Türün çiçek durumuna işaret eder. Özgün tanımda bu “Spicae ex glomerulis virides” olarak ifade edilmiştir.
Dik ya da nadiren yükselici, 10 ila 10 cm boylanabilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde görece ince, seyrekçe ya da bolca dallı, köşeli, çıplak ya da özellikle çiçek durumu bölgesinde tüylüdür. Yapraklar çıplak ya da alt yüzeyde kısa ila görece uzun cılız tüylü, 10 cm kadar uzunlukta saplıdır. Yaprak ayası üçgensi-yumurtamsı ya da baklavamsı-dikdörtgensi, 2 ila 7 cm uzunluğunda, 1,5 ila 5,5 cm genişliğinde, kenarları zaman zaman dalgalı, altta kamamsı ya da neredeyse kesik, uçta küt ve darca girintilidir. Çiçekler yeşil renkli olup koltuk ya da terminaldeki ince saplı başaklardadır.
Başaklar 2,5 ila 12 cm uzunluğunda ve 2 ila 5 mm genişliğindedir. Erkek ve dişi çiçekler karışıktır ancak dişi çiçek sayısı daha fazladır. Bırahte ve ikincil bırahte üçgensi-yumurtamsı ila mızraksı-yumurtamsı, beyazımsı ve zarsıdır.
Çiçek örtüsü bölümleri 3 ya da nadiren 4, dikdörtgensi-oval, sivri, 1,5 mm uzunluğundadır. Ercik 2 ila 3 adettir. Kapsül neredeyse küreseldir. Tohumlar yuvarlaktır. Dilimizde yeşil ibik adı ile bilinmektedir.