Nasıl tanırım?
Kalın ve dik terminal çiçek durumları, yoğun çiçek kümeleri ve geniş yumurtamsı yaprakları ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, sulak alanlar, yol kenarı, tarla
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Haziran – Eylül
Arazi notu
09 Eylül 2023 • Kartepe • 40 m • Dere kenarı
En az 5.500 yıldır tarımı yapılan bir bitki olup Aztek ve Maya uygarlıklarında temel gıda maddesiydi ve mısır kadar yaygın tüketilirdi.
Tohumları bal ve bazen de insan kanıyla karıştırılarak tanrı heykelleri oluşturulur, ritüellerde bu heykeller kutsal yiyecek olarak parçalanıp tüketilirdi. İspanyol işgalcilerin bu ritüeli yasaklaması üretiminin neredeyse yok olmasına neden oldu.
Yapraklar ve genç fideleri ıspanak gibi tüketilmektedir. Yapraklar vitamin (A ve C vitamini) ve mineral (demir ve kalsiyum) bakımından zengindir. Tohumlar toz haline getirilerek hamur işlerinde kullanılmıştır. Organik olmayan koşullarda yetişiyorsa yaprakları nitrat depolayabilir ve bu durumda tüketilmesi önerilmez. İdrar söktürücü ve parazit düşürücüdür. Islatılarak yumuşatılan bitkiden elde edilen su, uzuvlardaki ağrıları gidermek için uygulanır. Kökü balla kaynatılarak bebeklerde müshil olarak kullanılmıştır. Saplarında elde edilen kül yaralara sürülmüştür. Ayrıca suda bekletilen yaprakları haricen tümörlere uygulanır. Bitkiden sarı ve yeşil, kırmızı olan çiçek kurulundan ise kırmızı renkli boya elde edilmektedir.
Organik olmayan koşullarda yetişiyorsa yaprakları nitrat depolayabilir ve bu durumda tüketilmesi önerilmez. Bu durumda bitki otçul hayvanlara da zararlıdır. Nadiren de olsa polenlerinin alerjik reaksiyonlara neden olabileceği kaydedilmiştir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Epitet Latince kan lekesi anlamına gelir. Türün çiçek durumunun kırmızı renkli (zaman zaman yeşil renkli de olur) olmasına işaret eder.
50 ila 140 cm boylanabilen, tek evcikli ve tek yıllık bir bitkidir. Gövde dik, üst bölümde hafifçe havlı iken kalan bölümde çıplak, kırmızı ya da yeşil renkli ve sıklıkla aralıklı dallıdır.
Yapraklar genellikle yeşil renkli, yumurtamsı ila yumurtamsı-mızraksı, baklavamsı, 5 ila 12 cm uzunluğunda, 3 ila 6 cm genişliğinde, kenarları düz, ucu sivri ya da küt, tabanı kamamsı, çıplak ya da hafifçe havlı, saplı ya da zaman zaman sapsızdır.
Bileşik çiçek durumu terminal, saklım benzeri ve ana çiçek durumu 15 cm uzunluğunda, kırmızı ya da yeşil renklidir. Meyve kahverengidir. Dilimizde horoz ibiği ile bilinmektedir.