Nasıl tanırım?
Başçıkların içkin, yaprakların silindirik ve içi boş, şemsiyenin çoğunlukla soğancıklı, çiçek örtüsü bölümlerinin pembe, leylak, mor ya da yeşilimsi beyaz renkli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Alpin çayırlar, dere kenarları, bataklıklar, ekili araziler
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
07 Temmuz 2025 • Kartepe • 850 m • Çayır
Tohum yerine, vejetatif üremeyi tercih etmektedir. Çiçek durumunda sadece birkaç çiçek bulunur ya da bazen hiç çiçek bulunmaz. Bunun yerine kendi başına yeni bitki olabilen minik soğancıklar taşır. Bu soğancıklar rüzgarla veya hayvanlarla etrafa saçılarak yeni bitkilere dönüşür. Bitki bunun yanında üç farklı soğan tipi üretmektedir. Aynı yıl filizlenen yumuşak soğanlar, toprağın derinliklerine doğru inen göç eden soğanlar ve toprakta tam 6 yıl boyunca bozulmadan uyuyabilen sert kabuklu uyuyan soğanlar.
Otçullar tarafından yenildğinde içerdiği güçlü kükürtlü bileşikler süte ve ete sarımsak benzeri bir tat ve koku vermektedir. Ayrıca herbisitlere karşı oldukça dayanıklı olan bitki ekili arazilerde yetiştiğinde hasada karışarak hububatın sarımsak kokmasına da neden olmaktadır.
Yaprakları ve soğanı çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Sarımsak ikamesi olarak başvurulmuş, soğanı çeşni olarak kullanılmıştır. Suyu güve, kendisi böcek ve köstebek kovucudur. Suyu vücudun açık yerlerine sürülerek böcek ve akrep gibi hayvanların ısırmaması sağlanır. Astım tedavi edici, kan temizleyici, gaz giderici, müshil, idrar ve balgam söktürücü, uyarıcı ve damar genişleticidir. Ayrıca soğanı nefes darlığını gidermek için tüketilmiştir. Aşırı tüketilmesi memeliler için zararlıdır.
Bitki için önerilen sirmo adı Farsça (سیرمو) orijinlidir. Olasılıkla bitkinin sarımsak ikamesi olarak kullanılması ile ilgilidir ancak bu dilde sirmo adı Allium stipitatum için kullanılmaktadır. Bizce klasik adına uygun olarak bağ soğanı ismi daha uygundur.
Bu türe oldukça benzeyen endemik türler bulunmaktadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir. Bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir. Epitet Latince üzüm gibi anlamına gelir. Açık bir şekilde çiçek kurulunun küçük soğancıklar taşımasına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Porrum sylvestre vincarum”dur.
30 ila 120 cm büyüyebilen ve güçlü bir sarımsak kokusuna sahip olan bir bitkidir. Soğanı yumurtamsı ve 1 ila 2 cm çapındadır. Dış gömlek grimsi kahverengi ve kağıtsıdır.
Yapraklar 15 ila 60 cm uzunluğunda, 2 ila 4 mm kalınlığında, mumlu ve gövdeye bakan tarafı oyukludur. Çiçekler 2 ila 4 arası sayıda ve silindiriktir. Çiçek kurulu küresel ila oval ve 3 cm çapındadır. Çiçek kurulunda küçük soğancıklar bulunur ve bazen hiç çiçek görülmez.
Soğancıklar yere döküldüğünde yeni bitkiler oluştururlar. Çiçek sapı 8 ila 20 mm uzunluğundadır ve uzunlukları eşit değildir. Çiçekler pembe, leylak, mor ya da beyaz renkli olabilir. Kapsül 3 ila 3,5 mm uzunluğundadır ancak nadiren tohum bulundurur. Dilimizde sirmo adı ile bilinmektedir.