Coğrafi dağılım.
Cins büyük ölçüde kuzey yarımküreye özgüdür ancak bazı türler ekonomik değerleri nedeniyle güney yarımkürede de yetiştirilmektedir.
Hasar alan soğanın gözyaşına neden olması, bitkinin otçullara karşı bir koruma mekanizmasıdır. Soğandaki hücreler parçalandığında açığa çıkan enzimler gözleri yakan bir gaz oluşturur. Beyin de gözlerin temizlenmesi için gözyaşı komutu oluşturur.
Türkiye cinsin çeşitlilik merkezlerinden biridir ve çok sayıda endemik türü barındırmaktadır. Her beş Allium türünden biri Türkiye’de de görülmektedir.
Soğan, sarımsak ve pırasa gibi türler binlerce yıldır eski dünya uygarlıklarında tıp, gıda ve kültürel bağlamda yaygın olarak kullanılmıştır.
Çok sayıda türü ile bu türlerden elde edilen varyeteleri süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
Cinse bağlı türlerin çoğunda bulunan koku ve keskin tat, bitkinin kendini korumak için geliştirdiği sülfür içeren alliin bileşiklerinden kaynaklanmaktadır. Bu bileşikler, bitkileri otçullar, kemirgenler ve böcekler için itici kılarak doğal birer kovucu görevi görmesini sağlamaktadır.
Özellikle semavi dinlerin kültürlerinde, soğan ve sarımsak gibi türleri şeytan ve cinlerle özdeşleştiren anlatılar mevcuttur.
Sarımsağın vampirleri kovduğuna dair modern anlatı bir arkaplana sahiptir. Yüzyıllardır insanlar bitkileri salgın hastalıklardan, nazardan ve ve gözle görülmeyen varlıklardan korunmak için pencelerine, kapılarına ve bazen de boyunlarına asmıştır.
Bazı türlerin köpek ve kedi ile otçul hayvanlarda zehirlenmelere neden olabileceği rapor edilmektedir.
Bu cinse ait çok sayıda endemik türümüz bulunmaktadır. Bu nedenle doğada örnekleri koparmaktan ve bulundukları yeri tahrip etmekten kaçının.
Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir ve bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir.
Allium (Soğan) soğanlı, yapraksız gövde üzerinde çiçek bulunduran bir cinstir. Soğan tek ya da küme halinde olabilir ve gömleklidir. Gömlekler genellikle gri ya da kahverengi olup pürüzsüzdür.
Soğanların tabanında, rizomların ucunda ya da sitolonların ucunda her yıl yeni soğanlar üretirler. Diğer taraftan nadiren yumrulu kök formu da görülmektedir. Yapraklar 1 ila 12 adet, tabanlarında kılıflı, ipliksi, doğrusal, eliptik, silindirik ya da düzdür. Çok sayıda türün taban yaprakları çiçeklenme döneminde solmaktadır. Çiçekler tepede şemsiye biçimindedir.
Tepaller bir ila üç damarlıdır. Şemsiyedeki çiçekler zaman zaman kısmen ya da tamamen sapsız soğancıklara dönüşmektedir. Tohumlar genellikle üç ila altı adet, çoğunlukla köşeli ve siyah renklidir. Bazı türleri belirgin soğan ya da sarımsak kokuludur.
Kocaeli’ndeki türler
Allium amethystinum (Ege soğanı), gösterişli çiçekleri nedeniyle yetiştirilen Nergisgiller ailesine …
Read More
Allium ampeloprasum (Yabani pırasa) günümüzde yaygın olarak tüketilen pırasanın atası olduğu düşünül…
Read More
Allium atroviolaceum (Lifli körmen) ekili arazilerin sınırları ile makilik alanlarda görülen ve yaz …
Read More
Allium cepa (Soğan) binlerce yıldır dünyanın büyük bölümünde yaygın olarak yetiştirilen meşhur bir m…
Read More
Allium commutatum (İtdirseği) genellikle deniz kıyısındaki kayalık yamaçlarda yetişen ve yaz ayların…
Read More
Allium cyrilli (Şeytan sarımsağı) genellikle ekili arazilerin yakınlarında görülen sağlam yapılı bir…
Read More
Allium fuscum (Tembel soğan) genellikle kayalık ve makilik alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek …
Read More
Allium guttatum (Benli soğan) genellikle yüksek rakımlarda görülen ve yaz sonu ile güz başında çiçek…
Read More
Allium jubatum (Sülün soğanı) genellikle kayalık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan hayli…
Read More
Allium longispathum (Kılıç soğanı) çayırlarda görülen ve kısa sürede işgalci tür haline gelebilen ve…
Read More
Allium neapolitanum (Sarmısak çiçeği) ilimizde genellikle bahçelere ile mezarlara dikilen ve bahar a…
Read More
Allium nigrum (Kara soğan) genellikle ekili alanların sınırlarında görülen, yaygın olarak süs bitkis…
Read More
Allium olympicum (Uludağ soğanı) yüksek rakımlarda görülen, yaz sonunda çiçek açan ve ülkemize özgü …
Read More
Allium peroninianum (Kayışdağı soğanı), endemik olan ancak insan faaliyetleri nedeniyle ilimizdeki v…
Read More
Allium phrygium (Yazılı soğanı) ülkemizde endemik olan ve yaz sonlarına doğru çiçek açan nadir bir b…
Read More
Allium porrum (Pırasa) binlerce yıl öncesinden bile çok sayıda kültürü bilinen meşhur bir mutfak bit…
Read More
Allium roseum (Gül soğanı), gösterişli çiçekleri nedeniyle yetiştirilen Nergisgiller ailesine bağlı …
Read More
Allium rotundum (Deli pırasa) genellikle yol kenarı ve çayırlarda yetişen, ilimizde yaygın olan ve y…
Read More
Allium rupestre (Taş körmeni) kayalık alanlarda görülen ve yaz sonu ile güz başında çiçek açan bir b…
Read More
Allium sardoum (Solgun soğan) kayalık ve makilik alanlarda görülen, yaz ortasında çiçek açan nadir b…
Read More
Allium sativum (Sarımsak) özellikle ekonomik değeri nedeniyle dünyanın büyük bölümünde yetiştirilen …
Read More
Allium sphaerocephalon (Yılan sarmısağı) mutfak değerinin yanı sıra süs bitkisi olarak da yetiştiril…
Read More
Allium vineale (Sirmo) soğan ve sarımsak ikamesi olarak başvurulan ancak bazı bölgelerde işgalci tür…
Read More