Tanımı
Allium (Soğan) soğanlı, yapraksız gövde üzerinde çiçek bulunduran bir cinstir. Soğan tek ya da küme halinde olabilir ve gömleklidir. Gömlekler genellikle gri ya da kahverengi olup pürüzsüzdür. Soğanların tabanında, rizomların ucunda ya da sitolonların ucunda her yıl yeni soğanlar üretirler. Diğer taraftan nadiren yumrulu kök formu da görülmektedir. Yapraklar 1 ila 12 adet, tabanlarında kılıflı, ipliksi, doğrusal, eliptik, silindirik ya da düzdür. Çok sayıda türün taban yaprakları çiçeklenme döneminde solmaktadır. Çiçekler tepede şemsiye biçimindedir. Tepaller bir ila üç damarlıdır. Şemsiyedeki çiçekler zaman zaman kısmen ya da tamamen sapsız soğancıklara dönüşmektedir. Tohumlar genellikle üç ila altı adet, çoğunlukla köşeli ve siyah renklidir. Bazı türleri belirgin soğan ya da sarımsak kokuludur.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Asparagales (Kuşkonmaz takımı)
- Amaryllidaceae (Nergisgiller)
Allium L.
Cins büyük ölçüde kuzey yarımküreye özgüdür ancak bazı türler ekonomik değerleri nedeniyle güney yarımkürede de yetiştirilmektedir.🔗 Cinse bağlı soğan, sarımsak, pırasa gibi türler kadim çağlardan beridir insanlığın temel gıdaları arasındadır. Ayrıca cinse bağlı çok sayıda tür de süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Buna karşın bazı türlerin köpek ve kedi ile otçul hayvanlarda zehirlenmelere neden olabileceği rapor edilmektedir.
Etimoloji
Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir ve bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir.
Kocaeli’ndeki türler
-
Allium amethystinum (Ege soğanı)
Allium amethystinum (Ege soğanı), gösterişli çiçekleri nedeniyle yetiştirilen Nergisgiller ailesine bağlı Soğan cinsinden bir bitkidir.
-
Allium ampeloprasum (Yabani pırasa)
Allium ampeloprasum (Yabani pırasa) günümüzde yaygın olarak tüketilen pırasanın atası olduğu düşünülen bir türdür.
-
Allium atroviolaceum (Lifli körmen)
Allium atroviolaceum (Lifli körmen) ekili arazilerin sınırları ile makilik alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium commutatum (İtdirseği)
Allium commutatum (İtdirseği) genellikle deniz kıyısındaki kayalık yamaçlarda yetişen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium cyrilli (Şeytan sarımsağı)
Allium cyrilli (Şeytan sarımsağı) genellikle ekili arazilerin yakınlarında görülen sağlam yapılı bir bitkidir.
-
Allium fuscum (Tembel soğan)
Allium fuscum (Tembel soğan) genellikle kayalık ve makilik alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium guttatum (Benli soğan)
Allium guttatum (Benli soğan) genellikle yüksek rakımlarda görülen ve yaz sonu ile güz başında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium jubatum (Sülün soğanı)
Allium jubatum (Sülün soğanı) genellikle kayalık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan hayli nadir bir bitkidir.
-
Allium longispathum (Kılıç soğanı)
Allium longispathum (Kılıç soğanı) çayırlarda görülen ve kısa sürede işgalci tür haline gelebilen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium neapolitanum (Sarmısak çiçeği)
Allium neapolitanum (Sarmısak çiçeği) ilimizde genellikle bahçelere ile mezarlara dikilen ve bahar aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium nigrum (Kara soğan)
Allium nigrum (Kara soğan) genellikle ekili alanların sınırlarında görülen, yaygın olarak süs bitkisi amaçlı yetiştirilen bir bitkidir.
-
Allium olympicum (Uludağ soğanı)
Allium olympicum (Uludağ soğanı) yüksek rakımlarda görülen, yaz sonunda çiçek açan ve ülkemize özgü endemik bir türdür.
-
Allium peroninianum (Kayışdağı soğanı)
Allium peroninianum (Kayışdağı soğanı), endemik olan ancak insan faaliyetleri nedeniyle ilimizdeki varlığı tehdit altındaki bir türdür.
-
Allium phrygium (Yazılı soğanı)
Allium phrygium (Yazılı soğanı) ülkemizde endemik olan ve yaz sonlarına doğru çiçek açan nadir bir bitkidir.
-
Allium roseum (Gül soğanı)
Allium roseum (Gül soğanı), gösterişli çiçekleri nedeniyle yetiştirilen Nergisgiller ailesine bağlı Soğan cinsinden bir bitkidir.
-
Allium rotundum (Deli pırasa)
Allium rotundum (Deli pırasa) genellikle yol kenarı ve çayırlarda yetişen, ilimizde yaygın olan ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium rupestre (Taş körmeni)
Allium rupestre (Taş körmeni) kayalık alanlarda görülen ve yaz sonu ile güz başında çiçek açan bir bitkidir.
-
Allium sardoum (Solgun soğan)
Allium sardoum (Solgun soğan) kayalık ve makilik alanlarda görülen, yaz ortasında çiçek açan nadir bir bitkidir.
-
Allium vineale (Sirmo)
Allium vineale (Sirmo) soğan ve sarımsak ikamesi olarak başvurulan ancak bazı bölgelerde işgalci tür olarak kabul edilen bitkidir.
-
Allium cepa (Soğan)
Allium cepa (Soğan) binlerce yıldır dünyanın büyük bölümünde yaygın olarak yetiştirilen meşhur bir mutfak bitkidisir.
-
Allium porrum (Pırasa)
Allium porrum (Pırasa) binlerce yıl öncesinden bile çok sayıda kültürü bilinen meşhur bir mutfak bitkisidir.
-
Allium sativum (Sarımsak)
Allium sativum (Sarımsak) özellikle ekonomik değeri nedeniyle dünyanın büyük bölümünde yetiştirilen bir bitkidir.
Leave a Comment