Allium (Soğan)

Özet

Allium (Soğan) özellikle soğan, sarımsak ve pırasa gibi meşhur mutfak bitkilerinin yanı sıra bir dizi süs bitkisini de içeren bir cinstir.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Asparagales

Kuşkonmaz takımı

Amaryllidaceae

Nergisgiller

Tanımı

Allium (Soğan) soğanlı, yapraksız gövde üzerinde çiçek bulunduran bir cinstir. Soğan tek ya da küme halinde olabilir ve gömleklidir. Gömlekler genellikle gri ya da kahverengi olup pürüzsüzdür. Soğanların tabanında, rizomların ucunda ya da sitolonların ucunda her yıl yeni soğanlar üretirler. Diğer taraftan nadiren yumrulu kök formu da görülmektedir. Yapraklar 1 ila 12 adet, tabanlarında kılıflı, ipliksi, doğrusal, eliptik, silindirik ya da düzdür. Çok sayıda türün taban yaprakları çiçeklenme döneminde solmaktadır. Çiçekler tepede şemsiye biçimindedir. Tepaller bir ila üç damarlıdır. Şemsiyedeki çiçekler zaman zaman kısmen ya da tamamen sapsız soğancıklara dönüşmektedir. Tohumlar genellikle üç ila altı adet, çoğunlukla köşeli ve siyah renklidir. Bazı türleri belirgin soğan ya da sarımsak kokuludur.

Cins büyük ölçüde kuzey yarımküreye özgüdür ancak bazı türler ekonomik değerleri nedeniyle güney yarımkürede de yetiştirilmektedir. Cinse bağlı soğan, sarımsak, pırasa gibi türler kadim çağlardan beridir insanlığın temel gıdaları arasındadır. Ayrıca cinse bağlı çok sayıda tür de süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Buna karşın bazı türlerin köpek ve kedi ile otçul hayvanlarda zehirlenmelere neden olabileceği rapor edilmektedir. [Harita, Sinonimler, Türler]

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir ve bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir.

Kocaeli’ndeki türler

Allium jubatum

Allium jubatum

Sülün soğanı

Allium peroninianum

Allium peroninianum

Kayışdağı soğanı

Allium (Soğan)

Allium phrygium

Yazılı soğanı

Allium commutatum

Allium commutatum

İtdirseği

Allium atroviolaceum

Allium atroviolaceum

Lifli körmen

Allium olympicum

Allium olympicum

Uludağ soğanı

Allium guttatum subsp. sardoum

Allium sardoum

Solgun soğan

Allium cyrilli

Allium cyrilli

Şeytan sarımsağı

Allium (Soğan)

Allium rupestre

Taş körmeni

Allium guttatum

Allium guttatum

Benli soğan

Allium fuscum

Allium fuscum

Tembel soğan

Allium neapolitanum

Allium neapolitanum

Sarmısak çiçeği

Allium rotundum

Allium rotundum

Deli pırasa

Allium nigrum

Allium nigrum

Kara soğan

Allium paniculatum

Allium paniculatum

Sürüsalkım