Şemsiyenin soğancıksız ve çok sayıda çiçekli, dış çiçek örtüsü bölümlerinin koyu mor renkli olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 25 ila 90 cm büyüyebilen bir bitkidir. Soğanı yumurtamsı ila küresel ve 1 ila 2 cm çapındadır. Bitki elli adede kadar 1,5 cm uzunluğunda ve yumurtamsı soğan üretebilir. Dış gömlek kahverengidir. Soğancıklar çok sayıda, siyah, kahverengi ya da menekşe renklidir. Yapraklar 40 cm uzunluğunda, 2 ila 5 arası sayıda, 2 ila 8 mm genişliğinde ve geniştir. Çiçek durumu neredeyse küresel, yaklaşık iki yüz çiçekli ve 1 ila 4 cm çapındadır. Çiçek saplarının uzunlukları eşit değildir. Çiçekler çan biçimli ve leylak ila mor renklidir ve zaman zaman beyaz kenarlıdır. Kapsül 4 ila 5 mm uzunluğundadır. Başçık sarı ya da mor renklidir. Çiçek durumunda soğancıklar görülmez, çiçekler çok sayıdadır. Soğan, yaprak çiğ ya da pişirilerek, çiçekleri çiğ olarak tüketilmektedir. Yemeklerde, salatalarda ve peynir yapımında çeşni olarak kullanılır. Bitkinin böcek ve köstebekler uzak tuttuğu rapor edilmiştir. Dilimizde deli pırasa, kömüren, körmen ve çatlangus adları ile bilinmektedir.
Başçıklar sarı veya mor, polen ise açık sarı veya beyaz olabilir.
Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir ve bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir. Epitet Latince yuvarlak anlamına gelir ve açık bir şekilde Çiçek durumunun yapısına işaret etmektedir. İkili adlandırma öncesi adı “Allium montanum, capite rotundo”dur.
Bu türe oldukça benzeyen endemik türler bulunmaktadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bitki doğal olarak Kuzey Afrika ile Orta Avrupa’dan İran’a kadar olan bölgede yayılış gösterir. Ancak günümüzde Amerika kıtasında da görülmektedir.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çayır, tarla, yol kenarı
Geofit
Mayıs – Temmuz
06 Haziran 2025 • İzmit • 150 m • Çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Salgıladığı kükürtlü bileşikler ve sarımsak benzeri kokusu sayesinde zararlı böcekleri, kemirgenleri ve köstebekleri uzak tutmaktadır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment