Allium peroninianum (Kayışdağı soğanı)

Tanımı

10 ila 30 cm büyüyebilen bir bitkidir. Soğan darca oval ve 0,75 ila 1,5 cm çapındadır. Yapraklar 3 ila 5 arası sayıda, ipliksi, 0,4 ila 1,5 mm genişliğindedir. Yaprak kılıfı havlı ya da ülgerlidir. Sıpata 2 valfli, 1,5 ila 2 cm uzunluğunda, tabanda tüpsü ve kalıcıdır. Çiçek kurulu 2 ila 4 cm çapında ve birkaç çiçeklidir. Sapı 4 cm uzunluğa kadardır ve bunların boyları birbirlerinden hayli farklıdır. Çiçek örtüsü silindirik, bölümleri koyu bir orta damar ila beyazımsı, kahverengimsi beyaz, pembe, mor ya da morumsu menekşe renkli, şeritsi dikdörtgensi, 6 ila 7 mm uzunluğunda, ucu küt ya da sivri, tepede hafifçe kıvrıktır. Kapsül 4 mm uzunluğundadır.

Gözlem bilgileri

Allium peroninianum doğal olarak Türkiye’de yayılış göstermektedir. Kayalık alanlarda görülen bitki umumiyetle ağustos ve eylül ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan rakımlarda Gebze ilçesinde gözlemlemek mümkündür. Türün görüldüğü bölgede yoğun olarak tarım ve piknik faaliyetleri gerçekleştirilmektedir ve bu nedenle ilimizdeki varlığı tehdit altındadır. Diğer taraftan İstanbul’daki popülasyonun insan baskısını daha derinden hissediyor olması daha yüksektir. Ancak hiç olmazsa süs bitkisi ticaretine, belki çiçeklerin cinse göre daha az gösterişli olması nedeniyle dâhil edilmemiştir.

Harita | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir. Bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir. Epitet Latince M. L. Peronin’e anlamına gelir. Ermeni asıllı Osmanlı bitki bilimci Georges Vincent Aznavour’un özgün tanımında bitkinin M. L. Peronin’e ithaf edildiği yazılmakta ancak başka detay verilmemektedir. Bu büyük olasılıkla on dokuzuncu yüzyılın sonlarında, özellikle Akdeniz bölgesinden bitki örnekleri toplayan Louis Péronin‘dir.