Nasıl tanırım?
Başçıkların aşkın, yaprakların düz ya da oluksu, şemsiyenin soğancıksız ve ana soğanın yanında çok sayıda soğancığın kümelenmiş olması ayırt edici özelliğidir. En dikkat çekici özelliklerinden biri içteki üç erciğin üçlü çatal şeklinde olmasıdır. Her bir iç erciğin iki yan dişi ortadaki başçık taşıyan kısımdan belirgin şekilde daha uzundur. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Ormanlık, çalılık, kayalık, yol kenarı, deniz kıyısı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Temmuz
Arazi notu
28 Haziran 2021 • Gölcük • 950 m • Orman
Piramitlerin yapımında çalışan işçilerin temel öğünü olduğu bilinmektedir. Pırasanın (Allium porrum) atası olduğu kabul edilmektedir. Ayrıca fil sarımsağı, inci soğanı ve Levant sarımsağı da bu türün kültür örnekleridir.
Cinsin diğer üyeleri gibi bu tür de dokulduğunda veya ezildiğinde karakteristik keskin soğan/sarımsak kokusu yayar. Bu koku, bitkinin doğal savunma mekanizması olan sülfür bileşiklerinden kaynaklanır ve otçul hayvanları uzak tutmak için geliştirilmiş bir stratejidir.
Allium ampeloprasum soğanı ve yaprakları çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Çiçekleri yemeklerde çeşni olarak kullanılmıştır. Soğancıklar sarımsak tadına sahip olup salata ve yemeklere eklenmiş, ayrıca soğancıklardan turşu yapılmıştır. Bitkinin suyu güve kovucudur. Bitkinin tamamı böcek ve köstebek kovucudur. Allium ampeloprasum antikanser özellikler gösterir. Tıbbi bağlamda sarımsak ikamesi olarak kullanılmıştır.
Bu türe oldukça benzeyen endemik türler bulunmaktadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca öğütmek anlamına gelir ve bu bağlamda cinse bağlı sarımsak dişlerinin öğütülerek çeşitli yemeklerde kullanılmasına işaret etmektedir. Bazı kaynaklar ise kelimenin kaçınmak anlamına geldiğini ve bu nedenle sarımsağın rahatsız edici kokusuna dikkat çekildiğini belirtmiştir. Epitet Antik Yunanca bağ pırasası anlamına gelir. Türün kadim adıdır ve muhtemelen üzüm bağlarında görülmesine işaret etmektedir.
0 cm ila 1,5 metre büyüyebilen bir bitkidir. Soğanı genişçe oval ila küresel ve 2 ila 6 cm çapındadır. Dış gömlek kül grisi renginde ve kağıtsıdır. Soğancıklar küresel ya da miğfer şekilli, çok sayıda ve 3 ila 5 mm çapındadır.
Yapraklar 4 ila 10 arası sayıda, 5 ila 20 mm genişliğinde ve düzdür. Çiçek durumu küresel şemsiye halinde olup, yaklaşık otuz çiçek bulundurur. Sıpata 8 cm uzunluğundadır. Çiçekler beyaz, pembe ya da kırmızı renkli olabilir.
Çiçek sapları mor, kırmızı, leylak ya da yeşil renkli, çiçek örtüsünden birkaç kaç daha uzun ve eşit değildir. İplikçikler mor, leylak ya da beyaz renklidir ve dışarı taşarlar. Kapsül 4 mm uzunluğundadır. Dilimizde yabani pırasa adı ile bilinmektedir.