İçeriğe geç
Anasayfa » Alkanna (Havacıva)

Alkanna (Havacıva)

FLORA NICOMEDIAE • MEDITERRANEAN-EUXINE-MIDDLE EAST

Coğrafi dağılım.

Cins Akdeniz havzası, Karadeniz ve Ortadoğu’ya özgüdür.

ALEMPlantae
FAMİLYABoraginaceae

Bilgi

Cıva kullanımının sınırlandırılmasından sonra, alkollü termometrelerin içindeki parlak kırmızı sıvıyı renklendirmek için endüstriyel olarak hala Alkanna pigmentlerinden yararlanılmaktadır.
Bitkinin Farsça adı hevâcûyedir. Türkçe adı buradan çıkarılmış gibi gözükmektedir. Türkçe metinlerde bitkinin adı eşek marulu ve enlik olarak geçer.

Folklor

En ünlü özelliği, köklerinin koyu kırmızı bir boyar madde içermesidir. Bu renkten sorumlu bileşikler alkannin ve şikonin adı verilen naftokinonlardır. Bu kök boyasının kullanımı MÖ 4000’lere kadar uzanmaktadır. Alkannin/şikonin türevleri asidik ortamda kırmızı, bazik ortamda mavi renk verir. Bu özellik onları hem boya hem de pH göstergesi açısından ilginç kılmakatdır.

Dikkat

Cinsin gen merkezi Anadolu’dur. Yaklaşık 67 türden 39’u Türkiye’de doğal olarak yetişir ve bu taksonların 31’i endemiktir.


ETİMOLOJİ

Cins adı Arapça boya anlamına gelir. Cinse bağlı bazı türlerden boya elde edilmesine işaret eder. Kelime dilimize de kına olarak olarak geçmiştir ancak kına elde edilen bitki Lawsonia inermis’tir.

BİLİMSEL TANIM

Alkanna (Havacıva) çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Genellikle hoş kokuludurlar. Yapraklar değişik biçimlerde kısa havlı, cılız tüylü ve kılkıçıklı, tüy örtüsü ince salgılı ve salgısız tüylü ila güçlü kıllı olacak biçimde değişkendir. Çiçek durumu tepede, bırahteli ve salkımlar tek ya da birkaç adettir. Çanak neredeyse tabana kadar bölünmüş ve loblar meyve zamanı büyüme eğilimindedir.

Taç mavi, sarı ya da beyaz renkli ayalı ve sıklıkla hunimsi tüpü daha koyu renklidir. Taç boğazı tüy halkası ve zaman zaman içe katlıdır. Halka (annulus) küçük ve çıplak ya da kirpiklidir. Ercikler içkindir. İplikçikler çok kısa ve tüpün ortasına yakın bölümde halkavi ya da sarmal biçimde yerleşmiştir. Boyuncuk içkindir. Tepecik küçük ve düz kenarlıdır.

Fındıkçıklar 1 ila 2 ya da nadiren 4 adet, neredeyse böbreksi ila eğikçe yumurtamsı ve saplıdır. Bunların yüzeyleri değişken biçimde sivilceli, çukurlu ya da ağsı, sıklıkla bunların kombinasyonu halinde ve nadiren pürüzsüzdür. Gaga düz ve yatay ila kavisli ve orta düzey ila güçlü biçimde aşağı kıvrıktır.


Kocaeli’ndeki türler

Alkanna tinctoria

Alkanna tinctoria (Havacıva) binlerce yıldır tıbbi amaçlarla kullanılan, ayrıca boya amaçlı da kulla…

Read More

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir