Nasıl tanırım?
Tacın 12-20 mm uzunluğunda ve başlangıçta morumsu kırmızı iken zamanla parlak mavi olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Çalılık, makilik, kayalık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mart – Haziran
Arazi notu
28 Nisan 2026 • İzmit • 110 m • Çalılık
Taç yaprakların boğazında, forniks adı verilen ve nektara erişimi kontrol eden papilli çıkıntılar bulunur. Bu yapılar, sadece belirli böceklerin tozlaşmasına izin veren bir bariyer görevi görür.
Karaciğer rahatsızlıklarında kullanılmıştır. Köklerinden mor boya elde edilmekte ve bu boya elbiseleri boyamak için kullanılmaktadır.
Cucuteni kültüründe (Neolitik/Kalkolitik) fındıkçıklarının delinmiş olarak kolye veya ritüel/büyü amaçlı biriktirildiği buluntular vardır. Yaklaşık 4000 adet delinmiş tohum bir arada bulunmuştur. Bunlar sosyal statü veya büyüsel/şifacı bağlamda yorumlanmaktadır.
Türkçe ad olarak önerilen göktaşkesen/taşkesen açık bir referansa sahip değildir. Cinsin tamamı ne tarlalara ne de taşlık alanlara özgüdür. Örneğin Aegonychon purpurocaeruleum orman kenarları ve makilik alanlarda görülmektedir. Diğer yandan Buglossoides arvensis sıklıkla hububat tarlalarında görülmektedir ve bu sadece tarlayı ön adını açıklamaya yetecektir. Taşkesen ise muhtemelen cinsin önceden bağlı olduğu Lithospermum cinsi ile ilişkilidir ancak bu da taş tohumlu demektir ve tohumların çok sert olması ile bağlantılıdır.
Pirolizidin alkaloidleri içerip içermediği konusunda kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle bilinçsiz tüketimden kaçınılmalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca keçi toynağı anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin tohum yapısına işaret eder. Epitet Latince mor mavi anlamına gelir ve açık bir şekilde çiçeklerin zamanla renk değiştirmesine işaret eder.
Halihazırda bazı kaynaklarda Buglossoides purpurocaerulea ya da Lithospermum purpurocaeruleum olarak geçer. Genellikle 20 ila 60 cm büyüyebilen çalımsı bir bitkidir. Gövde tüylü, dik ve dalsızdır. Yapraklar koyu yeşil renkli ve mızraksı ila darca eliptik ve alt yüzeyinde belirgin orta damarlıdır.
Çiçekler erselik, huni biçiminde, 15 ila 20 mm uzunluğunda ve 10 ila 15 mm çapındadır. Çiçek durumu küme halinde salkımdır. Çiçekler mor kırmızımsıdır ve zamanla koyu mavi renge döner. Çanak lobları 5 ila 7 mm uzunluğunda, şeritsi ve sivri uçludur.
Taç tüpü çanaktan daha uzundur. Meyve parlak beyaz renkli çok sert bir kapsüldür, 4 ila 5 mm uzunluğunda ve parlak yüzeylidir ve fındıkçıklar yumurtamsı küreseldir. Dilimizde gök taşkesen ve morumsu taşkesenotu adları ile bilinmektedir.