İçeriğe geç
Anasayfa » Centaurea yaltirikii subsp. dumanii (Duman sarıbaşı)

Centaurea yaltirikii subsp. dumanii (Duman sarıbaşı)

FLORA NICOMEDIAE • TÜRKİYE • ENDEMIC TAXA

Nasıl tanırım?

Yoğun gri-beyaz ağsı tüylü gövde ve yaprakları, sarı kömeçleri ve saçaklı tırnakları ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
TAKIMAsterales
FAMİLYAAsteraceae
CİNSCentaurea

Habitat

Kayalık

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Mayıs – Temmuz

Arazi notu

05 Haziran 2020 • Başiskele • 450 m • Kayalık

Bilgi

Cinsin çok sayıda türünde olduğu gibi bu bitki de olduka dar bir alandan bilinmektedir.

Folklor

Bu bitkiyi neredeyse her zaman, bir başka endemik tür olan Centaurea ertugruliana ile birlikte görüyoruz.

Dikkat

Bu takson Türkiye endemiğidir. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.

BİLİMSEL TANIM

Centaurea yaltirikii subsp. dumanii taksonunun gövdesi dik, ağsı kaba tüylü ve genellikle 30 ila 35 cm uzunluğundadır. Kökü odunsu yapıdadır. Ayrıca bitki genel olarak dayanıklı bir form sergiler. Yapraklar kaşıksı biçimde olup soluk yeşil renklidir. Üstelik yüzeyleri ağsı tüylü yapıdadır ve kenarları düz ya da hafifçe minik dişlidir. Bununla birlikte, taban yaprakları çiçeklenme dönemine gelindiğinde genellikle kurumuş olur. Alt gövde yaprakları 3 ila 3,5 cm uzunluğunda bir sapa sahipken, buna karşılık orta ve üst yapraklar sapsızdır.

Çiçek yapısına bakıldığında, çiçek başının tek olduğu ve gövdenin ucunda yer aldığı görülür. Dolayısıyla bitki oldukça belirgin bir çiçek formuna sahiptir. Çiçekler sarı renklidir. Özellikle doğal habitatta kolayca fark edilir. İnvolukrum dikdörtgensi ila küresel ya da yumurtamsı formdadır.

Filariler kiremitsi renkte ve ya çıplak ya da keçeli yapıdadır. Öte yandan, kapçık ters yumurtamsı ila ters mızraksı biçimde, yaklaşık 4 mm uzunluğunda ve 2 mm genişliğindedir. Ayrıca çıplak ya da seyrek tüylü ve morumsu renklidir. Sorguç ise iki sıralı olup saman renginden morumsuya kadar değişiklik gösterebilir. Bu nedenle türün ayırt edilmesinde önemli bir özelliktir. Dilimizde duman sarıbaşı adı ile bilinmektedir.

Tür, 1930 – 2016 yılları arasında yaşamış İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Türk bitki bilimci Faik Yaltırık’ın adını taşımaktadır. Alttür ise Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Türk bitki bilimci Hayri Duman’a adanmıştır.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Centaurea yaltirikii subsp. dumanii (Duman sarıbaşı)” hakkında 3 yorum

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir