Yaprakların almaşlı dizilişi, gövde ile çiçek saplarının çıplak olması ve çiçek durumunun 2-6 çiçek barındırması ayırt edici özellikleridir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 15 ila 90 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde tüysüz ve silindiriktir. Yapraklar genişçe yumurtamsı, genişçe eliptik ya da eliptik mızraksı, 5 ila 11 cm uzunluğunda ve 1 ila 4,5 cm genişliğinde, çıplak, sapsız ila kısa saplıdır. Çiçek durumu sapı çıplak ve 3 ila 4 arası çiçek taşır. Çiçekler kokusuzdur. Çiçek örtüsü 17 ila 18 mm uzunluğunda ve yaklaşık 3 genişliğindedir. İplikçikler seyrekçe kısa havlıdır. Meyve mavimsi siyah renkli ve 7 ila 9 mm çapındadır. Dilimizde mührüsüleyman, kurtpençesi ve boğumluca adları ile bilinmektedir.
Genç sürgünler ve kök pişirilerek tüketilebilir. Bitkiden elde edilen su kozmetikte kullanılmıştır. Lapa haline getirilerek morarma ve doku zedelenmelerine uygulanır. Kök büzücü, yatıştırıcı, kusturucu ve toniktir. Kaynatılarak mide iltihapları ve kronik dizanteri vakalarında kullanılır. Tüberküloz ve kadın şikayetleri dahil olmak üzere pulmoner problemlerin tedavisinde diğer şifalı otlarla birlikte kullanılır. Bunun yanında toz haline getirilmiş kök, morluklar ve iltihaplar üzerinde oldukça etkilidir. Kurutularak toz haline getirilen kök ve çiçekler, hapşırmayı teşvik etmektedir ve bu sayede bronşları temizlemek için enfiye olarak kullanılmıştır. Meyveleri yüksek dozda alındığında zehirlidir ve mide bulantısı ile ishale neden olur.
Rizomlarının üzerinde, geçmiş yılların saplarından kalan dairesel izler bulunmaktadır. Bu izler, Davut yıldızını andırmaktadır. Mührüsüleyman adı da buradan gelmektedir. Söz konusu yıldız çiçeklerde de görülmektedir.
✡ Davut yıldızı ya da Süleyman mührü adı verilen bu yapı, iki eşkenar üçgenin birleşimi ile oluşan bir altıgendir.
Cins adı Antik Yunanca çok dizli anlamına gelir ve bu bağlamda rizomların çok sayıda eklem bulundurmasına işaret eder. Cinsin dilimizdeki karşılığı olan mührüsüleyman tercüme ile elde edilmiş gibi gözükmektedir. Bitkilerin çiçek örtüsü bölümleri Davud yıldızına benzer. Diğer görüşe göre köklerde bu yıldıza benzeyen çöküntülerin varlığıdır. Sembol bazı Türk devletlerinin ve modern İsrail’in bayrağında görülmektedir. Bizdeki bilinenin aksine, batıda bu sembol Süleyman peygambere izafe edilmektedir. Epitet Latince çok çiçekli anlamına gelir ve açık bir şekilde türün, cins içinde çiçek sayısının fazla olmasına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Convallaria foliis alternis, pedunculis pendulis multifloris”tir.
Meyvelerini kuşlar çok sevmektedir.
Bu meyveler yenebilir orman meyvelerine benzese de oldukça zehirlidir ve ciddi sorunlara yol açmaktadır.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Avrupa'nın tamamında ve ayrıca İran'ın kuzeyinde görülmektedir.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Ormanlık alanlar, çayırlar
Geofit
Mayıs – Haziran
17 Mayıs 2021 • Gölcük • 950 m • Ormanlık
🗺️ Türkiye gözlemleri
- Gövdelerin kavisli yapısı nedeniyle Davud'un Arpı, yaprakların almaşlı dizilişinin de basamakları andırması nedeniyle Cennet Merdiveni adlarıyla da bilinmektedir.
- Rizomdaki mühürleri sayarak bitkinin kaç yaşında olduğunu anlayabilirsiniz. Her mühür, bir yılı temsil etmektedir.
- Rizomların boğumlu olması nedeniyle kemik kırıklarını ve çıkıklarını iyileştirdiğine inanılmıştır.
- Bitkiler nemli ormanlık alanlarda görülmektedir; çiçeklerin aşağı doğru bakması polenleri yağmurdan korurken, sadece doğru tozlaştırıcıların çiçeğe ulaşmasını sağlamaktadır.
Fotoğrafları
Türk Uygarlığındaki yeri
Bûlûgûnâtin (بلوغوناطن), bitkilerin Antik Yunancadaki karşılığı olan ve çok boğumlu anlamına gelen polugonaton (πολυγόνατον)’dan alınmıştır. Metinlerimizde buna uygun olarak bogumluca (بغملج) adı da tercih edilmiştir.
Dioscorides, diş ağrısı ve yüzdeki lekeleri gidermek için kullanıldığını ve ayrıca yara iyileştirici olduğunu kaydetmiştir. Yüksek rakımlarda yetiştiği, yapraklarının defne yapraklarına, tadının ayvaya benzediği ve bir arşın uzunluğunda olduğu belirtilen bitkiler Anadolu’da, çil gibi yüzde oluşan lekeleri gidermek için kullanılmıştır.
Dağlık alanlarda yetişir. Bir arşın uzunluğunda olup yaprakları daha geniş olmakla birlikte Laurus yapraklarına benzer. Yaprak koltuklarında beyaz çiçekler çıkar. Kökü beyaz, yumuşak, uzun, parmak kalınlığında, yoğun boğumlu ve kötü kokuludur. Ancak sarıldığında yara iyileştiricidir ve yüz lekelerini de giderir. DI 4-6.
Yaprak ve gövdesi ak zambak gibidir. Çiçekler küçük ve beyaz renkli, meyve yumuşaktır. Kök parmak kalınlığında, büzücü ve kokuludur. Çalılık ve gölgeli yerlerde yetişir. Kökünün suyu diş ağrısını giderir. Ayrıca şarapla kaynatılarak sarılan yaprakları büyüme ve şişlikleri dağıtır. DI 4-84.
Bu maddeye Polygonatum odoratum taksonu da dâhildir. © Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.244-245.
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment