Nasıl tanırım?
Kocaeli’nin doğal bitkisi değildir. Özellikle bahar başlangıcında çiçekçiler ve zincir marketlerde satılmakta, kabir ve bahçelere yaygın olarak dikilmektedir. Bitkinin yoğun bir kokusu vardır. Mavinin yanı sıra beyaz, pembe, sarı, krem, kırmızı, gibi renklere sahip çiçekli örnekleri bulunmaktadır.
Habitat
Bahçeler, mezarlıklar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mart – Nisan
Arazi notu
27 Mart 2024 • İzmit • 110 m • Mezarlık
Uygun koşullar sağlanarak çiçek açma zamanı kontrol edilmekte ve bu sayede özel günler için pazarlanmaktadır. Soğanda gelecek yılın çiçeği ve yaprakları hazır olduğundan toprak olmadan, sadece su ile bile çiçek açabilir. Kokusu o denli karakteristiktir ki çoğu parfümde sentetik olarak takit edilmektedir. Çiçek açması için bir süre soğuklarda tutulması gerekmektedir.
Sümbül adının gerçekte hangi bitkiye işaret ettiği tartışma konusudur. Bunun nedenlerinden biri, Hyacinthus cinsinin zamanla başka cinslere bölünmüş olmasıdır. İşin doğrusu, eğer öykü uyarlama değilse, Hyacinth’in adı bu bitkiye verilmiş olamaz. Çünkü cins Batı Anadolu’da ve Yunanistan’da doğal olarak bulunmamaktadır.
Gençlik, erken ölüm, matem ve hatıra sembolü olarak görülmektedir. Bitkiler Kocaeli’nde yaygın olarak kabirlere dikilmektedir.
Cins Avrupa’da doğal olarak bulunmaz. Öte yandan, özellikle Hollanda gibi ülkeler her yıl milyonlarca soğanı ihraç etmektedir.
Çiçeklerinden elde edilen yağ parfümeride kullanılmıştır.
Şiirde sümbül imgesinin kullanımını Ortaçağ Türk Şiirinde “Sünbül” İmgesi Üzerine Bir Değerlendirme makalemizde tartıştık.
Soğanları, temas halinde bazı kişilerde çeşitli cilt sorunlarına yol açabilmektedir.
Soğanın evcil hayvanlar için zehirli olduğu bilinmektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Adını Apollon’un arkadaşı Hyacinth’ten (Ὑάκινθος) almaktadır. Krokus ve Hermes hikâyesi ile aynı biçimde, iki arkadaş disk atma oynarken Apollon yanlışlıkla Hyacinth’in ölümüne neden olur. Arkadaşının ölümüne üzülen Apollon, onu sümbül çiçeğine dönüştürür. Çiçekte görülen ve Yunanca üzüntü bildiren bir nida olan αι harflerinin, Apollon’un üzütüsünü temsil ettiğine inanılmaktadır. Diğer bir anlatıya göre; hem Apollon hem de rüzgâr tanrısı Zephyrus tarafından sevilen Hyacinth, tercihini Apollon’dan yana kullanınca Zephyrus tarafından yok edilmiş ve Apollon tarafından da sümbüle dönüştürülmüştür. Epitet Latince doğulu anlamına gelir ve bu bağlamda türün Avrupa’nın doğusunda yayılış göstermesine işaret eder.
Soğanı 3 ila 7 cm çapında olan bir bitkidir. Yapraklar 4 ila 6 arası sayıda, 15 ila 30 cm uzunluğunda, 1 ila 3 cm genişliğinde, şeritsi ila şeritsi eliptik ve kenarları pürüzsüzdür.
Sıkapa 1 ila 2 arası sayıda ve salkım dahil 10 ila 30 cm uzunluğundadır. Salkım gevşek ve 2 ila 8 arası sayıda çiçeklidir. Bırahteler 1,5 ila 4 mm uzunluğunda, iki parçalı ve zars kenarlıdır. Çiçek sapı 2 ila 7 mm uzunluğundadır ancak meyve zamanı 16 milimetreye kadar uzamaktadır. Çiçek örtüsü 2 ila 3 cm uzunluğunda ve soluk gri ila menekşe mavisi ya da nadiren beyaz renklidir.
Başçıklar 3 ila 4 mm uzunluğunda ve eliptik dikdörtgensidir. Kapsül 10 mm çapında, hafifçe etli ve küreseldir. Tohumlar birkaç adet, 3 mm uzunluğunda ve siyah renklidir. Çiçekler kokuludur. Tohumlar, karıncalar tarafından taşınabilmelerini sağlamak için elaiosome denilen yapıya sahiptirler. Dilimizde bahçe sümbülü ve sümbül adları ile bilinmektedir.
Türk uygarlığı
