Çiçeklerin kırmızı ila pembe tonlarında, çanak yaprakların yayılıcı, yanal olanların dik ya da kıvrık ve yaprakların tabanda rozet halinde olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 20 ila 60 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde tabanda yeşil ve tepede mor renklidir. Kök sistemi çiçeklenme zamanı iki adet yumru ihtiva eder, bunlar yuvarlak ya da elipsoittir. Yapraklar gövde tabanında grup halinde, 5 ila 10 adet, 3 ila 19 cm uzunluğunda, 1 ila 3 cm genişliğinde, dikdörtgensi mızraksı, soluk yeşil renkli ve zaman zaman kahverengimsi mor lekelidir. Çiçek durumu yoğun silindirik, 7,5 ila 12,5 cm uzunluğunda ve 6 ila 20 arası sayıda çiçek taşır. Çiçekler 2,5 cm uzunluğunda ve pembemsi mor ila mor renklerinin değişik tonlarındadır.
Yanal çanak yaprak yumurtamsı mızraksı ve dik, ortadaki taç yaprak ile birlikte daha küçüktür. Dudak üç loblu ve dışbükey, kenarları küt dişçikli ve tabanda mor kahverengi beneklidir. Mahmuz silindirik ya da çomaksı ve yatay ya da yükselicidir. Sütun 4 ila 5 mm uzunluğundadır. Dilimizde er salebi adı ile bilinmektedir.
Kokusu oldukça değişkendir. Çiçekler ilk açtığında hafif ve tatlı bir bal veya vanilya kokusu yayar. Ancak zamanla koku ağırlaşır ve kedi çişine benzetilen keskin bir amonyak kokusuna dönüşür. Bu değişim, farklı böcek türlerini çekmek için kullanılan bir stratejidir.
Yaprakları genellikle iri ve koyu mor beneklerle kaplıdır. Bu beneklerin, İsa çarmıha gerilirken damlayan kanların bu yapraklara gelmesiyle oluştuğuna inanılmaktadır. Bu ne denle Getsemani Orkidesi olarak da bilinir. Getsemani, İsa’nın eziyet edildiğine inanılan bahçenin adıdır.
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince erkek anlamına gelir. Türün güçlü yapısına işaret eder. Ayrıca bitkinin yumruları testise benzemektedir.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Afrika'nın kuzeybatısından Levant'a ve Avrupa'dan İran'ın kuzeyine kadar uzanan bir alanda bulunmaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Köknar, kayın ve meşe açıklıkları, çayırlar
Geofit
Mayıs – Haziran
20 Mayıs 2025 • Kartepe • 1350 m • Alpin çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Çok sayıda orkide türü, özellikle Orchis mascula ve diğer bazı Orchis türleri, bassorin olarak bilinen, kurutma ve ardından toz haline getirme yoluyla ekstrakte edilebilen, oldukça besleyici nişasta benzeri bir madde içermektedir. Bu amaçla yumruların toplanması hem Avrupa'da hem de Asya'da uzun süredir uygulanmaktadır. Bu ürün salep adıyla bilinmektedir. Yaklaşık %27 nişasta ve %48 müsilajdan oluşan salep, su ile karıştırıldığında son derece besleyici ve kolayca sindirilebilen, yumuşatıcı bir gıda üretmektedir. Bu içecek eski çağlardan beri çocuklara verilmiştir. Ayrıca süt, şeker, kıyılmış fındık gibi malzemeler ile tatlandırılıp karıştırıldığında ve ısıtıldığında, yetişkinler için özellikle yılın soğuk mevsiminde popüler olan bir içecek sağlamıştır. Salep aynı zamanda Türkiye'de ve Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde dondurma üretiminde de katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment