Çiçeklerin merkezindeki polen keseleri (başçıklar) birbirine paralel değil, alt kısımları birbirinden uzak duracak şekilde (ters V gibi) konumlanmıştır. Bu türün ayırt edici özelliğidir.
Bu geniş açı, daha iri gövdeli gece güvelerinin kafasına polenlerin tam isabetle yapışmasını sağlamaktadır.
Tanımı
Genellikle 20 ila 60 cm büyüyebilen bir bitkidir. Tabanda 2 adet karşılıklı dizilişli yaprak bulundurur. Çiçek durumu gevşek olup çok sayıda çiçek barındırır. Çiçekler yeşilimsi beyaz renkli ve belli belirsiz kokuludur. Yanal çanak yapraklar eğikçe yumurtamsı mızraksı ve 13 mm uzunluğundadır. Sırt çanak yaprağı üçgensi yüreksi ve 8 mm uzunluk ile 8 mm genişliktedir. Taç yapraklar şeritsi mızraksıdır. Dudak koyu yeşilimsi renkli ve 11 ila 15 mm uzunluğundadır. Mahmuz ipliksi, uçta hafifçe genişlemiş ve 40 mm uzunluğundadır. Platanthera bifolia‘dan çiçeklerin daha güçlü yeşil tonlarına sahip, daha az kokulu ve hafifçe daha iri çiçek örtüsü bölümlerine sahip olması ile ayırt edilir. Ancak en kolay ayırt etme yöntemi pollinia yapısının incelenmesidir. Dilimizde çarpık salep adı ile bilinmektedir.
Polenler birbirinden aralıklı olan başçıklarda bulunur, bu tozlayıcı böceğin her iki tarafına da polen bulaşmasını sağlar. Çiçeğin belli belirsiz kokusu ise, bu kokuya gelecek böcekleri çekecek şekilde özelleşmiştir. Platanthera bifolia’nın kokusu şahin güvelerini çekerken, bu orkidenin kokusu diğer güveleri çeker. Aynı şekilde Platanthera bifolia başçıkları şahin güveleri için uygunken, bu orkideninki diğer güveler için uygundur. Çiçeklerin kokusu özellikle geceleri baskın hale gelir ve böylece gece güveleri tarafından sıklıkla ziyaret edilir. Ayrıca bitkinin çiçekleri, renkleri dolayısıyla karanlıkta belirgin biçimde göze çarpmaktadır. Nektar da uzun boylu mahmuzda depolanmıştır ve nektara sadece uzun hortumu (proboscis) olan böcekler erişebilmektedir.
Güve nektar için uzun hortumunu çiçeğin derin mahmuzuna soktuğunda, polen paketçikleri (pollinia) güvenin gözlerine yapışır. Bu paketçikler güve bir sonraki çiçeğe gittiğinde, dişicik tepesine tam isabet edecek şekilde konumlanmıştır.
Yunanca geniş başçıklı anlamına gelir. Polliniaların orkideler içinde alışılmadık biçimde geniş olan yapısına işaret eder ki bu durum cins için ayırt edici özelliktir. Pollinia, bitkilerde polenleri barındıran yapıya verilen addır. Yunanca yeşil çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin yeşil renge sahip olması bitkiler aleminde çok sık görülen bir durum değildir. Bununla birlikte çiçek rengi türün kesin teşhisi için yeterli değildir.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Avrupa'dan Levant'a kadar uzanan bir alanda bulunmaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Ormanlık alanların kenarları, nemli çayırlar
Geofit
Haziran – Temmuz
12 Mayıs 2025 • İzmit • 470 m • Orman
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment