Çiçeklerin iri, yayılıcı ve mızraksı epikilin hipokilden uzun olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Sağlam yapılı bir bitki olup genellikle 10 ila 55 cm boylanmaktadır. Yumrular 2 adet, yumurtamsı ve sapsızdır. Taban kılıfları beneksiz ve yeşil renklidir. Yapraklar mızraksı, tabandaki daha geniş ve sıklıkla dışa doğru kavislidir. Başak uzun ya da sıkı ve 3 ila 10 adet çiçeklidir. Bırahte mızraksı olup yayılıcı çiçekleri aşmaktadır. Çanak yaprak külahı çoğunlukla 20 ila 26 mm uzunluğunda ve dışı grimsi mor renklidir. Epichile geniş ila darca mızraksı, dikdörgensi mızraksı ya da dar biçimde yüreksi, geriye doğru bükülmüş, 1,5 ila 3 cm uzunluğunda, çıplak ila tabana doğru yoğun biçimde tüylü ve koyu mor, kahverengimsi ya da aşıboyası renklidir. Hypochile geniş olup bir külah oluşturmaktadır. Sütun gagası 3 ila 6 mm uzunluğundadır. Dilimizde sağır kulağı adıyla bilinmektedir.
Nektarı yoktur. Ancak çiçeklerinin boru şeklindeki koyu renkli miğferi, güneş ısısını hapseder. Geceleri dışarıdan 2-3 derece daha sıcak olan bu odacıklar, böcekler (Ceratina cinsi gibi) için bir otel odası işlevi görür. Otelden ayrılan böcek, yanında sırtına yapışan polenleri de taşır. Çiçeklerin kırmızı, mor ve pas rengi tonlarında olması da karanlıkta otelin güvenli bir sığınak gibi görünmesini sağlar.
Dudaktaki tüyler de bir nevi oda kapısı işlevi görür ve ayrıca böceğin tutunmasını kolaylaştırır.
Adını, Greko-Mısır tanrısı Serapis’ten (Σάρᾱπις) almaktadır. Serapis’in kadim Mısır tanrısı Osiris’in sonraki dönemdeki karşılığı olduğu varsayılmaktadır. Öküz tanrı Apis, Osiris’in yeryüzündeki simgesi olduğu düşünülerek Osirapis olarak adlandırılmıştır. Serapias türlerinin çiçekleri de yüzeysel olarak antik Apis tasvirlerini andırmaktadır. Cinse önerilen Türkçe resmî ad sağırkulağı olmakla birlikte yukarıdaki bağıntı göz önüne alındığında, sığırkulağı isimlendirmesi daha mantıklı gözükmektedir. Epitet Latince pulluk anlamına gelir ve açık bir şekilde türün epichile yapısının pulluğun ucuna benzemesine dikkat çekmektedir.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Akdeniz kıyıları boyunca Güney Avrupa'ya özgüdür.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çalılık, makilik, çayırlar
Geofit
Mart – Mayıs
06 Mayıs 2026 • İzmit • 110 m • Bahçe
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Tarihi
Kökü hayli faydalı olması nedeniyle serapias (Mısır şifa tanrısı Serapis’e atfen) olarak bilinen bir orkide türü daha vardır. Yaprakları pırasaya benzer, uzunca ama daha geniş ve parlaktır. Gövde bir karış uzunluğunda ve mor çiçekler taşır. Kökü küçük bir testisi andırır. Zonayı kontrol eder, şişlikleri dağıtır ve yaraları temizler. Ayrıca uygulandığında iltihaplı yaraları yatıştırır ve fistülleri giderir. Yayılıcı yaraları ve ağızdaki tümörleri tedavi eder. Şarapla içilirse ishali keser. DI 3-127.
Yaprakları pırasaya benzer ancak daha geniş ve kırmızımsıdır ve bunlar tabana yakındır. Gövdede de birkaç yaprak vardır. Çiçekler şapkalı ve ağzı açık komik maskeleri gibidir. Çiçeklerden aşağı dile benzer bir çıkıntı uzanır. Tohum mızrak ucu gibi, üçgensi ve kapsül içindedir. Engebeli ve kurak alanlarda yetişir. Kökü şarapla içilirse idrar söktürücüdür. DI 3-144.
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment