Nasıl tanırım?
Çiçek örtüsünün meyve zamanı kırmızı renkli ve etli hale gelmesi ayırt edici özelliğidir. Meyve zamanı dışında ailedeki herhangi bir türle kolaylıkla karıştırılabilir.
Habitat
Stepler, yol kenarı, yamaçlar, tahrip edilmiş araziler
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Temmuz
Arazi notu
22 Nisan 2025 • İzmit • 110 m • Bahçe
Bitkinin dallarında çilek veya ahududu gibi kümelenmiş yapılar, çiçek örtüsünün olgunlaştıkça etlenip sulanarak kırmızıya dönmesiyle oluşur. Bu yapı aslında kuşları cezbetmek için vardır. Kuşlar parlak kırmızı sulu dokuyu meyve sanıp yerler, böylece bitkinin sindirilmeyen küçük siyah tohumlarını dışkı yoluyla kilometrelerce uzağa yayarak bitkinin üremesini sağlarlar.
Aileye bağlı türlerin çoğunda olduğu gibi bu bitkinin de çiçek durumları ıspanak ikamesi olarak tüketilmektedir. Meyveler tatlıdır ve yenildikleri bilinmektedir.
Bitkiye önerilen cülek adı, bazı bölgelerde ham meyve için kullanılmaktadır. Olasılıkla bitkinin geç dönemde meyveyi andıran çiçek örtüsüne dikkat çekmektedir.
Yaprakları C ve A vitaminleri açısından zengindir. Ancak, oksalik asit içerdiğinden, aşırı tüketiminde dikkatli olunması ve böbrek rahatsızlığı olanların uzmana danışması önerilmektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca faydasız anlamına gelmektedir. Bitkinin tıbbi değerinin olmaması ve sadece salatalarda kullanılmasına işaret etmektedir. Plinus, kocaların karılarına kızdıklarında onlara blitieus (faydasız) dediklerini yazmıştır. Epitet Latince dallı anlamına gelir ve türün dallı yapısına dikkat çekmektedir.
Halihazırda bazı kaynaklarda Chenopodium foliosum adı ile geçmektedir. Tek yıllık ya da yarı çalımsı bir bitkidir. Gövdeler tüysüzce ya da neredeyse tüysüzce, dik ve 25 ila 70 cm uzunluğundadır. Alt yapraklar uzun saplı, genişliği ile aynı uzunlukta, en çok 10 cm uzunluğunda, kenarları sıklıkla güçlü biçimde dişli, üçgensi ila tebersi ya da baklavamsıdır.
Üst yapraklar dar ya da tebersi ve tabanda kamamsıdır. Çiçekler sapsız, sıkı ve küresel durumlardadır. Bırahteler şeritsi mızraksı olup en üstteki bırahtesizdir. Çiçek örtüsü bölümleri 3 ila 5 adet, başlangıçta yeşil ve meyve zamanı kırmızı ve etlidir.
Kuru alanlarda çiçek örtüsü bölümleri zarsı olmaktadır. Meyve 1 ila 1,2 mm uzunluğunda ve yumurtamsıdır. Tohumlar dikey, koyu kırmızı kahverengi, düz ya da kenarlarında oyuklu ve yoğun biçimde benekli çukurludur. Dilimizde cülek ve çilekli ıspanak adları ile bilinmektedir.