Stachys annua (Hacıosmanotu)

Tanımı

Genellikle 10 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde dik, dallı ya da dalsız, genellikle yoğun ya da seyrek kaba tüylüdür. Yapraklar tabanda rozet oluşturur. Bunlar dikdörtgensi kaşıksı, 4 ila 10 cm uzunluğunda ve 1 ila 3,5 cm genişliğindedir. Gövde yaprakları üste çıkıldıkça kısalır. Çiçek yaprakları eliptik ila şeritsi mızraksı, 1 ila 2 cm uzunluğunda ve 0,5 ila 0,8 cm genişliğinde, kenarları dişli ve sapsızdır. Çiçek halkaları 4 ila 8 arası çiçek bulundurur. Çiçekler kremsi sarı renkli ve kırmızı lekelidir. Çok ya da zaman zaman iki yıllık bir bitkidir. Çanak tüpü boyunca yaslanıcı havlı ve birkaç yayık tüylüdür. Gövde yatık, tüysüzce ve çanak dişleri mızraksı bizsidir. Dilimizde hacıosman otu adı ile bilinmektedir.

1. Gövde dik, boyunca yayık biçimde salgılı tüylü subsp. cilicica

1. Gövde yatık, alt bölümde tüysüzce, üst bölümde salgılı tüylerle yaslanıcı havlı ya da sapsız bezeli ya da boyunca tüysüzce

2. Gövde salgısız bezelerle tüysüzce; çanak dişleri mızraksı bizsi ve 0,5 ila 1 mm uzunluğunda kısa tüylü dikensi uçlu subsp. annua

2. Gövde alt bölümde tüysüzce, üst bölümde yaslanıcı havlı, birkaç salgılı tüylü; çanak dişleri üçgensi bizsi ve 1 ila 2 mm uzunluğunda yoğun biçimde kıllı uçlu subsp. ammophila

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Avrupa ve Asya’da yayılış gösterir ancak günümüzde Amerika’ya da dağılmıştır. Tarlalar, yamaçlar ve ormanlık alanlarda görülen bitki umumiyetle mart ve eylül ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca başak anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin çiçek kurulunun başak formunda olmasına dikkat çekmektedir. Epitet Latince yıllık anlamına gelir. Bu terim, bitkinin tohumdan yetiştiği yıl çiçek açıp meyve verdikten sonra ölmesini ifade etmektedir. Basitçe bitkinin yaşam döngüsü aynı yıl içinde gerçekleşmektedir. Öte yandan epitetin aksine çok yıllık döngüye de sahiptir. İkili adlandırma öncesi adı “Betonica arvensis annua, flore ex albo flavescente glabra”dır.